خانه / مجله دستاورد صنعت / بازار نفت / برای تولید صیانتی باید به میادین نفتی گاز تزریق شود

برای تولید صیانتی باید به میادین نفتی گاز تزریق شود

یکی از روشهای رایج برای افزایش ضریب بازیافت در مخازن نفتی و تحقق تولید صیانتی در آنها،  تزریق گاز طبیعی طبیعی است. در ایران نیز در تعدادی از مخازن نفتی، برای افزایش برداشت نفت، گاز تزریق می شود.

تقریباً کل گاز تزریقی به مخازن در زمان مورد نیاز برداشت است. مطالعات نشان می دهد که با تزریق به موقع گازب ضریب بازیافت نفت از مخازن به میزان ۹٫۱۵ درصد خواهد شد که معادل افزایش ۱۶٫۳ میلیارد بشکه نفت به ذخایر قابل برداشت است.

با وجود اهمیت موضوع تزریق گاز، بررسی های مرکز پژوهشهای مجلس نشان می دهد میزان گاز طبیعی در نظر گرفته شده برای تزریق از نیاز واقعی کمتر است. بنابر بررسی های این مرکز وابسته به مجلس، “در صورت عدم تامین گاز مورد نیاز برای تزریق و ادامه روند کنونی بر آورد می شود ۲٫۳ تا ۲٫۷ میلیارد بشکه نفت خام در مخزن به دام افتاده و این میزان نفت دیگر قابل استحصال نخواهد بود که با احتساب هر بشکه به ارزش ۵۰ دلار، ۱۱۵ تا ۱۳۵ میلیارد دلار ثروت از دسترس خارج می شود.”

مرکز پژوهشهای مجلس در گزارش مفصلی وضعیت چاه های نفتی و میزان گاز مورد نیاز برای تزریق به آنها را بررسی کرده که بخش هایی از آن را می خوانید.

 

بیشترین میزان تولید نفت کشور در شرکت ملی مناطق نفت خیز جنوب صورت می گیرد که در حال حاضر تولید این شرکت حدود ۳ میلیون بشکه در روز (بیش از ۷۵ درصد کل تولید نفت کشور) است. عمده مخازن بزرگ و قدیمی کشور در محدوده عملیاتی این شرکت جای می گیرند که در نیمه دوم عمر خود به سر می برند. برای جلوگیری از افت تولید و تخلیه حداکثری این مخازن، ترزیق گاز طبیعی صورت می گیرد. تقریبا تمامی پروژه های تزریق گاز طبیعی، مربوط به شرکت ملی مناطق نفت خیز جنوب است.

تزریق گاز در برخی مخازن کشور پس از مشاهده افت تولید و با هداف افزایش فشار مخزن و به تبع آن افزایش ضریب بازیافت برای تحقق استحصال حداکثری از ذخایر نفتی، در دهه ۵۰ خورشیدی مطرح شد. در سال ۱۳۵۵ پس از انجام مطالعات لازم، عملیات تزریق گاز در مخزن آسماری هفتگل به عنوان اولین پروژه تزریق گاز کشور آغاز شد. دومین پروژه تزریق گاز در تیر ماه سال ۱۳۵۶ در مخزن آسماری گچساران راه اندازی شد. در این دو پروژه به علت نبود زیرساخت های مناسب برای جمع آوری گازهای همراه و همچنین عدم توسعه مخازن مستقل گازی، گاز گنبدی (کلاهک گازی در ارتباط با ستون نفتی) دو مخزن نفتی دیگر به عنوان منبع تامین گاز به صورت موقت انتخاب شد که این کار، هرزرفت نفت در این مخازن و کاهش ذخایر آنها ر ا به دنبال داشت.

اولین پروژه تزریق گاز پس از پیروزی انقلاب اسلامی، در آذرماه سال ۱۳۶۳، در میدان لب سفید اجرا شد. پس از آن پروژه های تزریق گاز به ترتیب در میادین مارون در سال ۱۳۶۸، کرنج در سال ۱۳۷۱، بی بی حکیمه در سال ۱۳۷۴، پارسی در سال ۱۳۷۸، کوپال در سال ۱۳۸۰، بازگردانی گاز پازنان در سال ۱۳۸۲، تزریق امتزاجی گاز رامشیر در سال ۱۳۸۳ و نرگسی در سال ۱۳۹۱ راه اندازی شد.

هم اکنون نیز عملیات اجرایی پروژه های تزریق گاز میادین پرنج و قلعه نار در حال انجام است. علاوه بر آن، به منظور افزایش، تکمیل یا بهبود شرایط تزریق، پروژه هایی برای احداث کارخانه های جدید تزریق گاز در برخی از این مخازن در حال اجراست. همچنین برای میادین رگ سفید و نفت سفید نیز برنامه تزریق مصوب شده است.

در ایران برای ازدیاد برداشت نفت از  روش تزریق آب و گاز استفاده می شود. گزارش های آمار نشان می دهد که در چند سال اخیر به خصوص در سال ۱۳۹۳ میزان تزریق گاز به میادین نفتی کاهش پیدا کرده است. مصرف گاز به خصوص در ماه های سرد سال در بخش خانگی، سهم تزریق را از گاز تولید کشور، با تنگنا مواجه ساخته است و همچنین افزایش سهم گاز در سبد مصرف نیروگاههای کشور، در اغلب ماههای زمستان، به علت کمبود گاز، عملیات تزریق را متوقف کرده بود. این در حالی است که تزریق آب در میدان های شرکت نفت فلات قاره در سال ۱۳۹۳ با افزایش چشمگیری نسبت به سال ۱۳۹۲ بیش از ۱۷۰ هزار بشکه در روز همراه بوده است و حدود ۱۳۵ درصد افزایش یافته است.

 

مقدار گاز و آب تزریق شده به میادین نفتی در سال های ۱۳۹۱،۱۳۹۲ و ۱۳۹۳

مناطق نفتی واحد سیال تزریقی مقدار تزریق

 

۱۳۹۱ ۱۳۹۲ ۱۳۹۳
شرکت ملی مناطق نفت خیز جنوب میلیون مترمکعب در روز گاز ۶۵/۷۷ ۹۳/۸۱ ۱۷/۷۲
شرکت نفت فلات قاره میلیون مترمکعب در روز گاز ۰۴/۰ ۰ ۰
میلیون بشکه در سال آب ۶۳/۱۳۰ ۸۸/۱۲۵ ۹/۲۹۵
جمع کل گاز تزریقی میلیون مترمکعب در روز گاز ۶۹/۷۷ ۹۳/۸۱ ۱۷/۷۲

 

تزریق گاز در میادین نفتی مناطق نفتخیز جنوب شامل میادین نفتی آغاجاری، مارون، گچساران، کرنج، پارسی، رامشیر (تزریق امتزاجی)، بی بی حکیمه، هفتگل، لب سفید، کوپال، نرگسی و همچنین میدان دارخوین از شرکت نفت و گاز اروندان است. علاوه بر این، در سالیان گذشته تزریق گاز به میدان درود از شرکت نفت فلات قاره به میزان ناچیز نیز صورت می گرفته که در سالهای ۱۳۹۲ و ۱۳۹۳ همان میزان نیز قطع شده است.

تزریق آب در میادین شرکت نفت فلات قاره شامل میادین نفتی سلمان (تزریق همزمان آب و فرازآوری با گاز، سیری C(سیوند)، سیری D (دنا)، سیری E (اسفند) و بلال است.

عملکرد تولید خودروی سواری شرکت های بورسی در سال ۱۳۹۴

و برآورد تولید آن در سال ۱۳۹۵ (دستگاه)

تولید خودروی سواری عملکرد شش ماهه ۱۳۹۴ عملکرد شش ماهه ۱۳۹۵ درصد رشد شش ماهه ۱۳۹۵ به شش ماه ۱۳۹۴ عملکرد ۱۳۹۴ پیش بینی ۱۳۹۵ درصد رشد ۱۳۹۵ به ۱۳۹۴
ایران خودرو ۲۴۹۰۹۹ ۲۷۱۶۲۹ ۹ ۴۸۴۲۶۸ ۵۱۴۷۴۱ ۳/۶
سایپا ۱۴۷۰۳۸ ۱۸۱۸۳۱ ۷/۲۳ ۳۰۱۲۹۴ ۴۰۵۰۰۰ ۴/۳۴
پارس خودرو ۵۲۲۴۰ ۸۲۶۴۱ ۲/۵۸ ۱۱۵۸۹۸ ۱۸۲۰۰۰ ۵۷
جمع ۴۴۸۳۷۷ ۵۳۶۱۰۱ ۶/۱۹ ۹۰۱۴۶۰ ۱۱۰۷۴۱ ۲۲

 

تزریق گاز در مخازن نفتی جنوب و ضریب بازیافت

طراحی و اجرای برخی از پروژههای تزریق گاز در مناطق نفتخیز جنوب، پیش از انقلاب و براساس  مطالعات انجام شده توسط شرکت معتبر بین المللی نظیر McCord صورت گرفته است. شرکتهای مذکور با مطالعه طیف وسیعی از روشهای ازدیاد برداشت، روش تزریق گازهای هیدروکربوری را جهت حفظ یا افزایش فشار ستون نفت در مخازن کربناته ایران، مطمئن ترین، اقتصادی ترین و پربازده ترین روش ازدیاد برداشت دانسته اند. نتایج مطالعات صورت گرفته توسط متخصصان کشورمان نیز صحت مطالعات شرکتهای مذکور را تأیید کرده و تزریق گاز را به عنوان مؤثرترین گزینه ازدیاد برداشت و جلوگیری از هرزروی نفت در بسیاری از میادین مناطق نفت خیز جنوب معرفی کرده اند. بر همین مبنا دامنه پروژه های تزریق گاز به تدریج به سمت مخازن جدیدتر کشیده شده است، به گونه ای که درحال حاضر یازده پروژه تزریق گاز در مناطق نفتخیز جنوب فعال است.

لازم به ذکر است که تقریباً کل گاز تزریقی به مخازن، در زمان مورد نیاز قابل استحصال است و برخلاف دیگر روشهای سیال تزریقی یک هزینه کرد به شمار نمی رود، بلکه مخازن نفتی همانند مخازن ذخیره گاز نیز عمل می کنند. لذا به لحاظ اقتصادی، تزریق گازهای هیدروکربوری برای کشور و نسلهای آتی بسیار مهم است.

همانطور که پیشتر گفته شد تاکنون در مناطق نفتخیز جنوب یازده پروژه تزریق گاز طبیعی در میادین آغاجاری، بی بی حکیمه، پارسی، رامشیر، کرنج، کوپال، گچساران، لب سفید، مارون، نرگسی و هفتگل طراحی و اجرا شده است. برخی از این پروژه ها با هدف تثبیت فشار ستون نفت و برخی دیگر با هدف فشارافزایی ستون نفت عملیاتی شده اند.

بر اساس آمار ذخایر شرکت ملی مناطق  نفت خیز جنوب تا پایان سال ۱۳۹۳ مجموع ذخیره بازیافت نهایی (اولیه + ثانویه) تمام مخازن تحت تزریق گاز طبیعی در مناطق نفت خیز جنوب، ۵۹٫۶ میلیارد بشکه است که از این میزان ۴۳٫۲ میلیارد بشکه ذخیره اولیه و ۱۶٫۴ میلیارد بشکه به عنوان ذخیره ثانویه منظور شده است.

بر این اساس در صورت تامین گاز طبیعی مورد نیاز جهت تزریق، ۱۶٫۳ میلیارد بشکه به مجموع ذخایر قابل برداشت اضافه می شود که معادل با افزایش ضریب بازیافت به میزان ۹٫۱۵ درصد در این مخازن است.

بررسی میزان گاز طبیعی تزریق شده در مخازن تحت تزریق نشان می دهد که هیچگاه گاز طبیعی مورد نیاز برای تزریق به میزان مورد نیاز تأمین نشده است. چنانکه طی سالهای اخیر این فاصله به دلیل افزایش نیاز به تزریق، بیشتر شده است؛ به گونه ای که از حدود ۱۶۰ میلیون متر مکعب در روز گاز طبیعی مورد نیاز برای تزریق، کمتر از ۸۰ میلیون مترمکعب به طور متوسط تامین شده است.

 

این نمودار نشان می دهد که در سال های اخیر، حدود ۴۰ درصد گاز طبیعی مورد نیاز برای تزریق در مخازن نفتی کشور تامین شده است.

منابع تامین گاز برای تزریق در مخازن نفت خیز جنوب گاز طبیعی مورد نیاز جهت تزریق در مخازن شرکت ملی مناطق نفت خیز جنوب از داخل و خارج از محدوده عملیاتی این شرکت تامین می شود.

منابع گاز طبیعی داخلی شرکت ملی مناطق نفت خیز جنوب از سه محل تامین می شود.

الف: گازهای همراه نفت تولیدی میادین

ب: گازهای گنبدی تعدادی از میادین نفتی

ج: میادین مستقل گازی

منابع گاز طبیعی خارج از شرکت ملی مناطق نفت خیز جنوب نیز از دو منبع تامین می شود:

الف: میادین گازی آغار و دالان

ب: خط  لوله پنجم سراسری و سایر منابع شرکت ملی گاز ایران

همانطور که گفته شد گاز طبیعی مورد نیاز جهت تزریق به طور کامل تامین نمی شود که این کمبود مربطو به تمامی منابع تامین کننده گاز طبیعی است.

 

شاخص نسبت تولید گاز به تولید نفت

یکی از شاخص های مهم برای ارزیابی پروژه های تزریق گاز، شاخص نسبت تزریق به تولید است. این شاخص حاصل تقسیم حجم انباشتی گاز مورد نیاز به حجم ذخایر نفت تولید است. مطابق آنچه از ابتدا برنامه ریزی شد هاست، متوسط حجم گاز مورد نیاز برای تولید یک بشکه (اولیه و ثانویه) در پروژه های تزریق گاز مناطق نفت خیز جنوب حدود ۷۶ متر مکعب استاندارد است. باوجود این محاسبات نشان می ده که تاکنون به طور متوسط برای تولید یک بشکه نفت تنها ۴۶ مترمکعب استاندارد گاز تزریق شده است. این به معنای عقب ماندگی ۲۱۸ میلیارد مترمکعب استاندارد تزریق گاز و متعاقب آن عقب ماندگی تولید انباشتی به میزان ۱٫۳ میلیارد بشکه نفت ثانویه در بازه اجرای پروژه ها تزریق گاز است.

برای جبران عقب ماندگی لازم است که در سال های آتی به طور متوسط حجمی معادل ۱۰۲ متر مکعب استاندارد گاز برای تولید هر بشکه تزریق شود.

برنامه ریزی مدون برای رعایت نسبت تولید و تزریق جهت حفظ همنوایی رشد این دو پارامتر از اهمیت خاصی برخوردار است. بر اساس برنامه ریزی های موجود می باید به ازای تزریق هر میلیون فوت مکعب گاز، حجمی معادل ۳۷۴ بشکه نفت از مجموع ذخایر اولیه و ثانویه مخازن تحت تزریق گاز تولید شود. اما به علت عدم وجود گاز کافی جهت تزریق، هر یک میلیون فوت مکعب گاز، ۶۱۷ بشکه نفت ثانویه تولید شده است. پیشی گرفتن تولید نفت بر تزریق گاز باعث خواهد شد که در سال های آینده به ازای تزریق یک میلیون فوت مکعب گاز، تنها ۲۷۸ بشکه نفت تولید شود.

به عبارت دیگر با ادامه روند کنونی تزریق گاز و تولید نفت، به میزان ۲٫۳ الی ۲٫۷ میلیارد بشکه هرزروی نفت خواهیم داشت و این میزان نفت دیگر قابل استحصال نخواهد بود که با احتساب نفت به ارزش ۵۰ دلار، معادل از دست دادن ۱۱۵ تا ۱۳۵ میلیارد دلار است.

همچنین می توان در صورت عدم تامین گاز مورد نیاز، برای تحقق تولید صیانتی و جلوگیری از هرزرفت نفت، تولید متناسب با تزریق کاهش یابد. بر این اساس و با توجه به میزان گاز تزریقی در عمل، باید به میزان ۲۱۵ الی ۲۵۱ هزار بشکه در روز تولید نفت کاهش یابد که با احتساب ارزش هر بشکه نفت معادل ۵۰ دلار حدود ۴ تا ۴٫۵ میلیارد دلار درآمد کشور در سال کاهش می یابد. البته باید توجه داشت که عدم اختصاص گاز به میزان مورد نیاز برای تزریق، موجب طولانی شدن مدت زمان لازم برای تدوارم تزریق و مستهلک شدن تاسیسات موجود می شود و برای همین برای تداوم تزریق، احداث تاسیسات جدید مورد نیاز خواهد بود.

به غیر از این موارد، باید توجه کرد که با ادامه تولید از مخازن، به تدریج سهم تولید ثانویه از مجموع تولید اولیه و ثانویه افزایش می یابد. بررسی ها نشان می دهد که میزان سهم تولید ثانویه از مجموع تولید اولیه و ثانویه در مخازن تحت تزریق در سال ۱۳۹۳ برابر با ۴۹٫۶ درصد بوده است که این میزان با گذشت زمان به سرعت افزایش یافت و تا سال ۱۴۱۲ به ۷۲٫۵ درصد می رسد. بر این اساس باید اختصاص گاز به مخازن نفتی به میزان مورد نیاز برای تزریق، در صدر اولویت ها قرار گیرد.

 

میزان گاز مورد نیاز برای تزریق

طبق مطالعات انجام شده در شرکت ملی مناطق نفت خیز جنوب، میزان گاز طبیعی مورد نیاز در سال ۱۳۹۵ به میزان ۱۷۲ میلیون مترمکعب در روز است که در سال ۱۳۹۹ به نقطه اوج خود یعنی ۱۹۹ میلیون متر مکعب در روز می رسد و سپس روند نزولی پیدا کرده و در سال ۱۴۱۴ تا ۱۴۰ میلیون متر مکعب کاهش می یابد.

بررسی ها نشان می دهد که در برنامه ششم توسعه اعداد در نظر گرفته شده برای تزریق گاز کمتر از میزان مورد نیاز است. به جای آن دولت دولت در جهت برنامه ریزی برای گاز تولیدی، صادرات گاز را به جای تزریق در اولویت قرار داده است. چنانکه در طول برنامه ششم میزان افزایش تولید گاز ۵۴۱ میلیون مترمکعب روزانه است که از این میزان حدود ۱۹۸ میلیون متر مکعب روزانه برای افزایش صادرات و ۷۰ میلیون متر مکعب روزانه برای افزایش تزریق در نظر گرفته شده است.

لینک کوتاه مطلب: http://vendorlist.ir/Vj1eG

درباره‌ی دستاورد صنعت

دستاورد صنعت نشریه تخصصی صنعت و انرژی ایران است. این نشریه هر ماه با پوشش آخرین خبر ها و تحولات حوزه های مختلف صنعت ،انرژی و اقتصاد ایران و با حمایت صدها شرکت بزرگ داخلی چاپ و منتشر می شود. به ضمیمه مجله دستاورد صنعت ،بانک اطلاعات شرکتهای فعال ایرانی و خارجی در حوزه های مختلف از طراحی ،مهندسی و ساخت تاتامین کالا و خدمات و اجرای پروژه با عنوان "وندورلیست" است.

همچنین ببینید

تازه ترین شماره دستاوردصنعت منتشر شد

نوزدهمین شماره مجله دستاورد صنعت با مطالبی متنوع در زمینه اقتصاد ، صنعت و انرژی …

آیا اقتصاد ایران رکود را پشت ‌سر گذاشته است؟

دکتر فرخ قبادی آیا اقتصاد ایران رکود را پشت ‌سر گذاشته و «روی ریل رونق» …

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

[uniplace_links]1fce2031-d8d7-49f0-aff9-f0342af6f066