خانه / مجله دستاورد صنعت / سال 1395 / صنعت حفاری ایران بعد از یکصد سال

صنعت حفاری ایران بعد از یکصد سال

حفاری یکی از مهمترین فرآیند های اصلی اکتشاف، ارزیابی و توسعه مخازن نفت و گاز است. از این بخش به عنوان یکی از چالش های اصلی صنعت نفت ایران یاد می شود. صنعت حفاری، به تجهیزات و لوازمی احتیاج دارد که مهمترین و گران ترین آن دکل های حفاری است. گزارش ها نشان می دهد که ایران اکنون ۱۱۸ دکل خشکی در اختیار دارد که مالکیت ۱۱۶ دستگاه آن متعلق به شرکت های ایرانی است. همچنین ۳۷ دستگاه دکل حفاری در داخل آب در اختیار کشور است که ۲۳ دستگاه آن در اختیار شرکت های داخلی است. مرکز پژوهش های مجلس گزارش مفصلی در باره صنعت حفاری تهیه کرده و ضمن بررسی و مقایسه صنعت حفاری در ایران و جهان، مشکلات این صنعت را در ایران و راههای گذر از این مشکلات را ارائه کرده است. بخش مختصری از این گزارش را می خوانید.

 

ذخایر نفت قابل برداشت کشور۱۵۷ میلیارد بشکه و ذخایر گاز طبیعی ۳۴ تریلیون مترمکعب برآورد می شود. با توجه به هدایت منابع مالی به سوی سرمایه گذاری در صنعت نفت و به ویژه بخش حفاری که پرهزینه ترین بخش صنعت نفت است برای همین به منظور انجام پروژه های توسعه ای و صیانتی مخازن هیدروکربوری امری بسیار ضروری و با اهمیت است.

برای تولید هیدروکربور از یک مخزن نفتی یا گازی اصولاً باید سه مرحله مجزا طی شود که شامل مرحله اکتشاف، ارزیابی و توسعه است. موفقیت در مرحله اکتشاف یک میدان نفتی به عوامل متعددی ازجمله بهره گیری از زمین شناسان باتجربه و کارآمد نفتی، طبیعت  پیچیدگی زمین شناسی منطقه، نوع تله نفتی و اندازه آن و دسترسی به فناوری های نوین در زمینه ژئوفیزیک و علوم زمین بستگی دارد. مرحله ارزیابی در واقع مرحله گذر از موقعیت زمین شناسی و رسیدن به موفقیت اقتصادی است و سومین مرحله که مرحله توسعه است باید شامل اطلاعات نسبتاً دقیقی درخصوص ساختار و حجم مخزن، خصوصیات سیال مخزن و چگونگی توزیع آن در مخزن باشد.

با توجه به اینکه بیشتر مخازن بزرگ نفتی کشور که درحال تولید هستند، در نیمه عمر خود قرار دارند، به منظور جبران کاهش تولید از مخازن، کشف نفت و گاز در میدانهای مشترک، اکتشاف در افقهای عمیقتر از میدان های درحال تولید، عملیات لرزه نگاری و حفاری در طاقدیسهای ناشناخته جزء اولویتهای مدیریت اکتشاف است. فعالیتهای اکتشاف نفت و گاز در سال ۱۳۹۳ منجر به کشف ۹۱۰ میلیون بشکه ذخایر در جای اولیه نفت خام شده است. یکی از شاخص های مهم فعالیتهای اکتشافی ضریب موفقیت است. طبق تعریف، نسبت چاه هایی که به مرحله تولید اقتصادی می رسند نسبت به کل تعداد چاه های حفرشده به عنوان ضریب موفقیت نام برده می شود. بر طبق گزارش مدیریت اکتشاف شرکت ملی نفت، در سالهای اخیر ایران به یکی از موفق ترین کشورها در حوزه اکتشاف تبدیل شده است.

اما با توجه به فعالیتهای اکتشافی در زمره فعالیت های مهم صنعت نفت به شمار می روند، اما با توجه به کمبود سرمایه  گذاری و محدودیت بودجه توسعه میادین کشف شده و افزایش ظرفیت تولید صیانتی نفت  دارای اولویت بالاتری هستند. صنعت حفاری یکی از ارکان و شاید اصلی ترین رکن اکتشاف وتولید مخازن هیدروکربوری به شمار می رود و تحقق اهداف تولید نفت و گاز کشور بدون برنامه ریزی جهت سازماندهی و توسعه صنعت حفاری امکانپذیر نخواهد بود. حفاری صنعتی تخصصی و سرمایه بر است که برای اکتشاف، توسعه، توصیف، ترمیم، تعمیر، تزریق و بهره برداری از مخازن نفت و گاز انجام می شود.

مجموع کل دستگاههای دکل حفاری ایران که در بخش خشکی فعالیت می کنند  ۱۱۸ دستگاه است که حدود ۶۰ درصد آنها در اختیتار شرکت ملی حفاری ایران و بقیه در اختیار شرکت های خصوصی داخلی و خارجی است. در بخش دریا نیز ۳۷ دستگاه دکل حفاری دریایی در آب های ایران قرار دارد که مالکیت ۶۲ درصد آنها متعلق به ایران و بقیه در اجاره شرکت های داخلی است.

یکی از شاخصهای مهم صنعت حفاری که بر هزینه عملیات حفاری تأثیر بسزایی دارد، بازدهی حفاری است. بازدهی حفاری به معنای متراژ حفاری شده توسط هر دکل در زمان مشخص است.  بررسی اطلاعات موجود نشان می دهد اگر چه تعداد دکل های در اختیار از ۵۰ دکل در سال ۱۳۹۰ به ۱۳۴ دکل در سال ۱۳۹۳ افزایش یافته اما متراژ حفاری شده به ازای هر دکل از ۹۰۸۷ متر در سال ۱۳۹۰ به ۶۰۴۰ متر در سال ۱۳۹۳ کاهش یافته که نشان دهنده اختلال، تاخیر و کاهش بازدهی عملیات حفاری در سال های اخیر نسبت به سال ۱۳۹۰ است. این درحالی است که متراژ حفاری شده توسط هر دکل در کشوری مانند آمریکا از حدود ۳۰ هزار متر در سال ۱۹۸۰ به ۶۱ هزار متر در سال ۲۰۱۰ رسیده است. این فاصله ناشی از چند عامل است، نخست اینکه سطح فناوری ما از این کشورها پایین تر است، دوم اینکه ما از سیستمهای مدیریتی به کار گرفته شده در این کشورها استفاده نمی کنیم و عامل سوم هم این است که استاندارد تجهیزات و کالاهای مورد استفاده ما در حفاری با آنچه در این کشورها استفاده می شود، یکسان نیست و درنتیجه به لحاظ استاندارد تا این حد فاصله وجود دارد.

متأسفانه پس از ۱۰۷ سال از کشف اولین چاه نفت در خاورمیانه در مسجد سلیمان و سپری شدن ۶۵ سال از ملی شدن صنعت نفت ایران، اکنون صنعت حفاری ایران به دلیل عدم برنامه ریزی های صحیح و هدفمند نه تنها در زمره کشورهای صادرکننده تکنولوژی صنعت نفت در دنیا نیست، بلکه با توجه به مشکلات سالهای تحریم حتی جزء استفاده کننده از تکنولوژی های مدرن صنعت نفت هم نیست. این موضوع در بسیاری از مواقع حتی با وجود تجربه بالای پیمانکاران و کارکنان این صنعت، موجب بروز حوادث و خسارات جانبی و مالی جبران ناپذیری می شود که در صورت مدیریت صحیح تکنولوژی می توان از وقوع آنها جلوگیری کرد.

اولین گام در مطالعه و ارزیابی وضعیت تکنولوژی در کشور، بررسی توان و ظرفیت داخل کشور و تحلیل وضعیت موجود به منظور شناسایی آسیبها و چالشهای این حوزه و سپس تعیین وضعیت مطلوب در جهت برنامه ریزی هدفمند و پیشنهاد برنامه و راهکارهای عملی و مکانیسم های مناسب مدیریت تکنولوژی است.

درحال حاضر انتقال فناوری در صنعت حفاری به دلیل عدم برنامه ریزی، ساماندهی نامناسب شرکتهای فعال این حوزه، ضعف در زیرساختهای اطلاعاتی موجود درباره سازندگان تجهیزات داخلی، اطلاعات بازار و توانمندیهای موجود، مشکلات گمرکی، تعرفه های وارداتی و محدودیت دسترسی به بازارهای بین المللی، کمبود نقدینگی کارفرمایان، عدم پذیرش ریسک در انجام طرحهای پژوهش و فناوری، عدم سرمایه گذاری و عدم توجه به قدرت و توان داخلی در بومی سازی تکنولوژی اتفاق نیافتاده است. محقق شدن انتقال دانش و تکنولوژی واقعی نیازمند اقداماتی از قبیل تدوین نظام زنجیره تأمین کالای صنعت حفاری، شناسایی و اولویت بندی فناوریهای مورد نیاز صنعت حفاری، شناسایی توانمندیهای داخلی در این حوزه، بررسی و تعیین الزامات، چالشها و راهکارهای انتقال، توسعه و مدیریت فناوریهای حفاری و تنظیم نظام مدیریت دانش در زمینه فناوریها، مدیریت و اجرای پروژه های حفاری است.

 

لینک کوتاه مطلب: http://vendorlist.ir/Z3xW0

درباره‌ی دستاورد صنعت

دستاورد صنعت نشریه تخصصی صنعت و انرژی ایران است. این نشریه هر ماه با پوشش آخرین خبر ها و تحولات حوزه های مختلف صنعت ،انرژی و اقتصاد ایران و با حمایت صدها شرکت بزرگ داخلی چاپ و منتشر می شود. به ضمیمه مجله دستاورد صنعت ،بانک اطلاعات شرکتهای فعال ایرانی و خارجی در حوزه های مختلف از طراحی ،مهندسی و ساخت تاتامین کالا و خدمات و اجرای پروژه با عنوان "وندورلیست" است.

همچنین ببینید

آیا اقتصاد ایران رکود را پشت ‌سر گذاشته است؟

دکتر فرخ قبادی آیا اقتصاد ایران رکود را پشت ‌سر گذاشته و «روی ریل رونق» …

هجدهمین شماره مجله دستاورد صنعت منتشر شد

شماره هجدهم ماهنامه دستاورد صنعت ،با مطالب زیر چاپ و منتشر شد شرکتهای حامی این …

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

[uniplace_links]1fce2031-d8d7-49f0-aff9-f0342af6f066