خانه / مجله دستاورد صنعت / اقتصاد ایران / پنجمین گزارش سه ماهه وزارت امور خارجه از اجرای برجام

پنجمین گزارش سه ماهه وزارت امور خارجه از اجرای برجام

وزارت امور خارجه در پنجمین گزارش خود از اجرای برجام به کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس آخرین تحولات در حوزه رفع تحریم ها و فعالیت های هسته ای را تشریح و اعلام کرد در ۳ ماه گذشته با تدابیر لازم، با ۳ چالش فراروی برجام مقابله کرده است.

برنامه جامع اقدام مشترک (برجام) که تیرماه ۱۳۹۴ بین ایران و ۵ کشور قدرتمند جهان موسوم به ۱+۵ توافق گردید، پس از تأیید توسط شورای عالی امنیت ملی، مجلس شورای اسلامی و نهایتاً مقام معظم رهبری در تاریخ ۲۶ دی ۱۳۹۴ به مرحله اجرایی شدن رسید.
تبصره یک قانون “اقدام متناسب و متقابل دولت جمهوری اسلامی ایران در اجرای برجام” مصوب ۲۱/۷/۱۳۹۴ مجلس شورای اسلامی مقرر می‌دارد: “وزیر امور خارجه موظف است روند اجرای توافقنامه را هر سه‌ماه یک بار به کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس شورای اسلامی گزارش دهد”. نخستین گزارش سه ‌ماهه از اجرای برجام در ۲۶ فروردین ماه ۱۳۹۵، دومین گزارش سه‌ ماهه در ۲۶ تیرماه ۱۳۹۵، سومین گزارش سه ‌ماهه در ۲۶ مهرماه ۱۳۹۵و چهارمین گزارش سه‌ ماهه در ۲۶ دی‌ماه ۱۳۹۵تقدیم کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس شورای اسلامی شد. این گزارش حاضر، پنجمین گزارش سه ‌ماهه اجرای برجام از تاریخ ۲۶ دی ۱۳۹۵ تا ۲۶ فروردین ۱۳۹۶ است.

وزارت خارجه آخرین تحولات در حوزه فعالیت‌های هسته ‌ای به تفضیل شرح داده شده است و بعد از آن “آخرین تحولات در حوزه رفع تحریم‌ها”، و “موانع و چالش‌ها” به مجلس گزارش کرده است. آنچه می خوانید بخش مربوط به اخرین تحولات در حوزه رفع تحریم هاست.

کارکرد مورد انتظار از برجام در حوزه اقتصادی، رفع موانع و محدودیت‌های گسترده ناشی از “تحریم‌های هسته‌ای” بوده و می ‌باشد. متعاقب اجرایی شدن برجام، تحریم ‌های مرتبط با هسته ‌ای علیه ایران رفع شد و در نتیجه آن، گشایش‌های قابل ملاحظه‌ای حاصل شد و روند بازگشت به شرایط عادی آغاز شد. این روند همچنان و به صورت مستمر ادامه دارد.
در گزارش‌های سه‌ ماهه‌ قبلی، خصوصا در گزارش سه ماهه چهارم که همزمان با سالگرد اجرای برجام تهیه و ارائه شد، گشایش‌ها و تحولات عمده در حوزه رفع تحریم‌ها، با استناد به آمار و اطلاعات دریافتی از دستگاه‌های مختلف اجرایی و اقتصادی، به تفصیل تشریح شد. انعکاس آمار و اطلاعات واصله از دستگاه‌ها در گزارش‌های سه ‌ماهه وزارت امور خارجه، عمدتا به منظور تبیین ملموس‌ تر گشایش‌ها و مقایسه شرایط قبل و پس از اجرای برجام با تکیه بر آمارهای رسمی، و با هدف فراهم نمودن امکان ارزیابی دقیق‌ تر روند اجرای این تفاهم توسط نمایندگان محترم مجلس شورای اسلامی صورت گرفت.
همانطور که در گزارش‌های پیشین اشاره شد، تحریم‌های غیرقانونی و ناعادلانه هسته ‌ای که با هدف فلج کردن اقتصاد جمهوری اسلامی ایران وضع شده بود، عمدتا بر سه حوزه اصلی و چندین حوزه فرعی متمرکز بود. سه حوزه اصلی مورد اشاره عبارت بود از حوزه نفت و گاز، حوزه حمل و نقل و حوزه بانکی و مالی، و حوزه‌های فرعی نیز شامل آب و برق، صنعت و تجارت، بهداشت و درمان، کشاورزی و … بوده است. در گزارش‌های قبلی، با تکیه بر آمار و اطلاعات واصله از دستگاه‌های اجرایی و اقتصادی کشور، تاکید شد که بخش اعظم تحریم‌ها در تمامی حوزه‌های اصلی و فرعی مورد اشاره و البته در چارچوبی که در برجام مورد توافق قرار گرفته بود، رفع شده است. طی سه ‌ماهه اخیر، روند مزبور ادامه یافته است.
اکنون پس از گذشت بیش از یک سال از اجرای برجام و با عنایت به ثبات نسبی در حوزه رفع تحریم‌ها، تداوم شرایط تشریح شده در گزارش‌های سه ‌ماهه اول تا چهارم، عدم دریافت گزارش جدیدی از سوی دستگاه‌ ها مبنی بر بازگشت موانع گذشته، و تاکید دستگاه ‌ها بر تداوم روند بهبود شرایط و رفع موانع، این گزارش و گزارش‌های آتی سه ‌ماهه وزارت امور خارجه بر تشریح “روند اجرای برجام”، یعنی آنچه که “قانون اقدام متناسب و متقابل دولت جمهوری اسلامی ایران در اجرای برجام” وزیر امور خارجه را موظف بر انجام آن نموده است، متمرکز خواهد بود. بنابراین در حوزه رفع تحریم‌ ها، صرفا تشریح آخرین تحولات در حوزه رفع موانع تحریمی مورد توجه قرار خواهد گرفت و در صورت لزوم، برخی آمارهای مرتبط (خصوصا در حوزه‌های حساس یا بخش‌هایی که همچنان درگیر برخی چالش‌ها می ‌باشند) ارائه خواهد شد. بدیهی است دستگاه‌های اجرایی و اقتصادی همچنان و بنا بر وظیفه ذاتی خود، موظف به پاسخگویی به مجلس شورای اسلامی در خصوص عملکرد خود و ارسال آمار و اطلاعات مورد نیاز نمایندگان خواهند بود. با عنایت به توضیحات فوق، تحولات سه ‌ماهه اخیر در حوزه رفع تحریم‌ها، به شرح زیر است:

۱- تحولات در حوزه بانکی و مالی: پس از اجرای برجام، تحولات و گشایش‌های وسیع و قابل توجهی در حوزه مالی و بانکی رخ داده است که موجب خروج قطعی نظام بانکی و مالی از مرحله بحرانی و بن‌بستِ دوران تحریم شده است. همانگونه که در گزارش‌های پیشین مورد اشاره قرار گرفت، علیرغم تداوم برخی مشکلات و محدودیت‌ها در این حوزه (که عمدتا مرتبط با برجام نبوده و به عوامل دیگری مانند تحریم‌های اولیه و غیرهسته‌ای آمریکا، قوانین انضباطی مرتبط با پولشویی، مشکلات زیرساختاری در نظام بانکی کشور و … مربوط می‌شود) سیستم بانکی کشور هم اکنون با مانع تحریمی مرتبط با موضوع هسته ای و برجام مواجه نیست.
براساس آخرین اطلاعات دریافتی از بانک مرکزی، از تاریخ اجرای برجام تا پایان سال ۱۳۹۵، شبکه بانکی کشور ۷۰۴ رابطه کارگزاری با ۲۴۹ بانک دنیا ایجاد کرده است. طی این مدت ۹۹۹۳۶ فقره گشایش اعتبارات اسنادی و ارائه خدمات تجاری در قالب ۱۷۸۶۱ فقره گشایش اعتبار اسنادی، ۱۸۶۶ فقره ثبت سفارش برات اسنادی و ۸۰۲۰۹ فقره حواله ارزی صادر شده است که ارزش دلاری خدمات تجاری مذکور بیش از ۳۸ میلیارد دلار بوده و شامل ۷۴/۱۷ میلیارد دلار گشایش اعتبار اسنادی، ۹۶/۳ میلیارد دلار برات اسنادی و ۶۲/۱۶ میلیارد دلار حواله ارزی می‌باشد.

در چارچوب آزادسازی دارایی‌های کشور، علاوه بر آزادسازی ۱۲ میلیارد دلار از وجوه مسدود شده کشورمان در فاصله زمانی برنامه اقدام مشترک (توافق موقت ژنو) تا انعقاد برجام، از تاریخ اجرایی شدن برجام تا پایان سال ۱۳۹۵، بالغ بر ۷/۲۵ میلیارد دلار از منابع ارزی کشور آزاد شده است که آزادسازی ۳/۹ میلیارد دلار از این مبلغ مربوط به سه‌ماهه اخیر می‌باشد. شایان ذکر است انتقال وجوه حاصل از فروش نفت و سایر درآمدهای صادراتی در اروپا و آسیا، از طریق حساب های افتتاح شده نزد بانک‌های مرکزی و نیز حساب‌های موجود نزد تعدادی از بانک های تجاری خریداران نفت در اروپا و آسیا استمرار دارد.

۲- تحولات در حوزه نفت، گاز و پتروشیمی: تحریم‌های مربوطه در این حوزه کاملا رفع شده و گزارشی از اینکه کشور با مانع عمده ‌ای در تولید، صادرات، یا انتقال عواید حاصله از فروش نفت مواجه باشد، دریافت نشده است. بر اساس آخرین آمار دریافت شده از وزارت نفت، میانگین تولید نفت خام و میعانات گازی کشور در سال ۱۳۹۵، به بیش از ۴ میلیون و ۳۳۷ هزار بشکه در روز رسیده است که ۳۱ درصد نسبت به قبل از برجام رشد نشان می دهد. میانگین تولید گاز طبیعی نیز با ۲۳ درصد افزایش نسبت به قبل از برجام بیش از ۷۸۱ میلیون متر مکعب در روز می‌ باشد.
روند افزایش صادرات نفت خام کشور پس از اجرای برجام، مطابق با اهداف از پیش تعیین شده ادامه دارد. میانگین صادرات روزانه نفت خام و میعانات گازی کشور در سال ۱۳۹۵، حدود ۲ میلیون و ۶۳۹ هزار بشکه در روز بوده که بیش از دو برابر نسبت به زمان قبل از برجام افزایش داشته است. درآمد کشور از محل صادرات نفت خام و میعانات گازی در سال ۱۳۹۵، بالغ بر ۳۴ میلیارد دلار بوده است. مبالغ حاصل از صادرات نفت خام، از طریق بانک های مختلف بین‌المللی دریافت می‌گردد.

۳- تحولات در حوزه حمل‌ ونقل: پس از اجرای برجام، کلیه تحریم‌ هایی که مرتبط با موضوع هسته‌ای بر حوزه حمل ‌ونقل وضع شده بودند برطرف شده و گزارشی مبنی بر وجود مانع عمده‌ ای مرتبط با برجام در این حوزه، دریافت نشده است. روند نهایی شدن و اجرای بسیاری از توافق‌ ها و تفاهم‌ هایی که طی یک سال نخست اجرای برجام قطعی شده بود، به شکل قابل قبولی ادامه دارد.
در ماه های اسفند ۱۳۹۵ و فروردین ۱۳۹۶ دومین و سومین فروند از هواپیماهای ایرباس که از نوع پیشرفته A330 هستند تحویل شرکت هواپیمایی جمهوری اسلامی ایران (هما) شده و عملیاتی گردیدند. پیش ‌بینی می‌شود تا پایان سال ۱۳۹۶، حداقل ۴ فروند دیگر از هواپیماهای ایرباس و حداقل یک فروند هواپیمای بوئینگ تحویل هما گردد. همچنین قرارداد نهایی خرید ۲۰ فروند هواپیمای ATR72-600 بین هما و شرکت سازنده امضاء شد و قرار است ۴ فروند از این هواپیماها طی یک ماه آینده و تعدادی دیگر تا پایان سال ۲۰۱۷ تحویل شود.
علاوه بر موارد ذکر شده، طی یک ماه اخیر مذاکرات شرکت هواپیمایی آسمان با شرکت بوئینگ به تفاهم نهایی منتهی شد که بر اساس آن قرار است تعداد ۳۰ فروند هواپیمای بوئینگ ۷۳۷ مکس اس (قابل افزایش تا ۶۰ فروند) که از جدید ترین و مدرن‌ ترین تولیدات شرکت بوئینگ است، به تدریج و از سال ۲۰۱۹ به هواپیمایی آسمان تحویل شود.
با توجه به طرح پاره ‌ای ابهام ‌ها مبنی بر ‘مرجوعی’ بودن هواپیماهای تحویلی به ایران‌ایر، ذکر توضیحی در این خصوص مفید به نظر می‌ رسد. اصولا شرکت‌های سازنده هواپیماهای مسافربری، پس از دریافت سفارش و بر اساس مفاد قرارداد منعقده با خریدار، و بسته به نوع هواپیما و امکانات پیش‌بینی شده در آن (از جمله نوع، تعداد و چیدمان صندلی‌ها) ، فرآیند ساخت هواپیما را آغاز می‌ کنند که این روند ممکن است از چندین ماه تا چند سال – بسته به شرایط – متفاوت باشد. در زمان ساخت و هنگام آماده شدن هواپیما، ممکن است خط هوایی سفارش دهنده به دلایلی، از جمله مشکلات مالی یا تغییر سیاست‌ های تجاری خود، و با استناد به مفاد قرارداد، درخواست خرید خود را لغو کند. در چنین شرایطی، شرکت سازنده به سایر خریداران خود اعلام می‌ کند که چنین هواپیمایی با مشخصات ذکر شده و در تاریخ بسیار کوتاه تر از زمان تحویل قرارداد های عادی، آماده تحویل است و چنانچه خط هوایی دیگری تمایل و آمادگی داشته باشد، هواپیمای ساخته شده در موعد تسریع شده تحویل متقاضی جدید خواهد شد. این موضوع در بسیاری از معاملات، از جمله در صنعت هوانوردی، امری رایج است و نه تنها به معنای ‘مرجوعی’ بودن هواپیما تلقی نمی‌ شود، بلکه فرصت و امتیازی برای خریدار بعدی خواهد بود که هواپیمای سفارشی خود را زودتر از موعد تحویل گیرد. این امر خصوصا در مورد خطوط هوایی کشورمان که به علت تحریم ‌های ظالمانه و طولانی مدت (قریب ۴۰ سال) از خرید هواپیمای مسافربری ‘نو’ محروم شده بودند، امتیازی مضاعف محسوب می شود. شایان ذکر است مجموع ساعات پرواز هواپیمای ایرباس A330 تحویل داده شده به ایران‌ایر (که به دلیل سفارش اولیه توسط یک شرکت هواپیمایی از آمریکای لاتین، محور فضاسازی اخیر قرار گرفته بود) ۱۱ ساعت بوده است که این زمان نیز برای موارد آموزشی و پروازهای آزمایشی متداول و مرسوم قبل از تحویل نهایی هواپیما به ایران صورت گرفته است.

۴- خارج شدن نام سه شرکت ایرانی از فهرست تحریم‌های اتحادیه اروپا: متعاقب مذاکرات و پیگیری‌های مستمر حقوقی و سیاسی ‘شرکت سرمایه‌گذاری صندوق بازنشستگی صنعت نفت’، ‘شرکت نکا نوین’‌، و ‘شرکت تجاری وست‌سان’ به موجب فرآیند مرور اداری، از فهرست تحریم‌های اتحادیه اروپا خارج شدند. خاطرنشان می‌ سازد قرار بود این شرکتها ۸ سال بعد از روز توافق برجام، از فهرست تحریم‌های اتحادیه اروپا خارج شوند.

۵-  حذف نام اشخاص حقوقیِ ایرانی از فهرست اشخاص تحت کنترل و مراقبت سازمان کنترل صادرات بریتانیا: سازمان کنترل صادرات بریتانیا در دوره تحریم و به عنوان دستورالعمل رسمی برای صادر کنندگان برخی اقلام استراتژیک به ایران و جهت حصول اطمینان از کاربری نهایی این قبیل کالاها، فهرستی موسوم به ‘فهرست ایران’ تهیه کرده بود که بر اساس دستورالعمل مترتب بر آن، صادر کنندگان مقیم بریتانیا موظف بودند برای صدور کالاهای مزبور به ایران و حتی صدور بسیاری از کالاهایی که در شرایط عادی نیاز به کسب مجوز صادرات ندارد، از مراجع رسمی این کشور مجوز کسب نمایند. در پی تحولات مبتنی بر برجام و برداشته شدن بخش عمده تحریم‌های موضوعی و نیز رفع تحریم از اغلب اشخاص حقیقی و حقوقی ایرانی، در تاریخ ۲/۱/۱۳۹۶ ‘فهرست ایران’ لغو شد.

۶- اصلاح مقررات مربوط به صادرات تجهیزات پزشکی و اقلام کشاورزی به ایران از سوی آمریکا: وزارت خزانه ‌داری آمریکا در تاریخ ۱۴ بهمن ۱۳۹۵ اطلاعیه ‌ای را مبنی بر اصلاح فهرست تجهیزات پزشکی که صادرات آنها به ایران مستلزم اخذ مجوز خاص است منتشر کرد. هرچند اصلاح مقررات مذکور ارتباط مستقیمی به برجام و تعهدات آمریکا در این خصوص ندارد، ولیکن صدور این اطلاعیه تحت تاثیر شرایط و فضای پسابرجام می ‌باشد. بررسی اصلاحات انجام شده در فهرست فوق‌الاشاره بیانگر نوعی تغییر رویکرد از لحاظ مقررات داخلی آمریکا نسبت به صدور تجهیزات پزشکی و اقلام کشاورزی به ایران است، بدین معنا که تا پیش از این وزارت خزانه ‌داری آمریکا فهرستی از اقلام پزشکی ‘مجاز’ جهت صادرات به ایران را منتشر می‌ کرد، اما با اصلاح مقررات جدید، فهرست اقلامی را که نیازمند صدور مجوز خاص است، منتشر کرده است و بنابراین سایر اقلام مجاز تلقی می شود. برخلاف برخی اظهارنظرها و فضاسازی های زودهنگام داخلی، این اصلاحیه موجب سهولت و سرعت بیشتری برای تامین اقلام پیشرفته مورد نیاز حوزه بهداشت و درمان کشور می ‌شود.

۷- تحولات کانال خرید برجام: روند فعالیت کانال خرید برجام به شکلی مستمر ادامه داشته است و طی چند ماه گذشته تعداد ۶ درخواست برای صدور اقلام مورد نیاز صنایع کشور (که تا قبل از برجام، فروش آنها به ایران به موجب قطعنامه ‌های شورای امنیت و تحریم‌ های اتحادیه اروپایی مطلقا ممنوع بود) به تصویب رسیده است. این درخواست‌ها علاوه بر کیک زرد مربوط به اقلام و کالاهایی با فناوری پیشرفته مورد نیاز در صنایع معدنی، داروسازی، فولاد و خودروسازی بوده است. طی این مدت تعداد دیگری از درخواست‌های واصله از شرکت‌های ایرانی در کارگروه کانال خرید برجام به ثبت رسیده و در دست بررسی است. شایان ذکر است سازمان انرژی اتمی کشورمان به منظور آینده نگری در تامین مواد اولیه، به دنبال خرید حدود ۹۵۰ تن کیک زرد از قزاقستان طی دوره‌ای سه ‌ساله است که هنوز موافقت کلیه کشورهای طرف کانال خرید در خصوص آن اخذ نشده است. این موضوع همچنان در مرحله رایزنی و مذاکره است و در نشست آتی کمیسیون مشترک برجام نیز مطرح و پیگیری خواهد شد.

۸- آخرین وضعیت فهرست‌های تحریمی هسته‌ ای: در چارچوب لغو تحریم‌ های مرتبط هسته ‌ای وفق برجام، مجموعا تعداد ۶۱۱ (با لحاظ نمودن سه شرکتی که طی سه ماه اخیر از فهرست تحریمی اتحادیه اروپا خارج شدند) شخص و نهاد ایرانی، به همراه ۳۰۳ فروند هواپیما، نفتکش و کشتیِ ثبت شده در ایران (مجموعا ۹۱۴ مورد) همزمان با اجرایی شدن برجام و طی یک سال اخیر، از فهرست سه‌ گانه‌ تحریم‌های هسته‌ ای شورای امنیت، آمریکا و اتحادیه اروپا خارج شده‌اند.
۹- برگزاری کمیسیون مشترک: نشست آتی کمیسیون مشترک برجام در تاریخ ۵ اردیبهشت ۱۳۹۶ در شهر وین برگزار خواهد شد. شایان ذکر است بر اساس برجام، کمیسیون مشترک هر سه ماه یکبار با حضور جمهوری اسلامی ایران و نمایندگان اتحادیه اروپایی و کشورهای ۱+۵ به منظور بررسی روند اجرای برجام و بحث و تبادل نظر در مورد مشکلات و موانع احتمالی، تشکیل جلسه می‌دهد. جلسه قبلی کمیسیون مشترک در تاریخ ۲۱ دی ۱۳۹۵ برگزار شده بود.

لینک کوتاه مطلب: http://vendorlist.ir/CMXSl

درباره‌ی دستاورد صنعت

دستاورد صنعت نشریه تخصصی صنعت و انرژی ایران است. این نشریه هر ماه با پوشش آخرین خبر ها و تحولات حوزه های مختلف صنعت ،انرژی و اقتصاد ایران و با حمایت صدها شرکت بزرگ داخلی چاپ و منتشر می شود. به ضمیمه مجله دستاورد صنعت ،بانک اطلاعات شرکتهای فعال ایرانی و خارجی در حوزه های مختلف از طراحی ،مهندسی و ساخت تاتامین کالا و خدمات و اجرای پروژه با عنوان "وندورلیست" است.

همچنین ببینید

تازه ترین شماره دستاوردصنعت منتشر شد

نوزدهمین شماره مجله دستاورد صنعت با مطالبی متنوع در زمینه اقتصاد ، صنعت و انرژی …

آیا اقتصاد ایران رکود را پشت ‌سر گذاشته است؟

دکتر فرخ قبادی آیا اقتصاد ایران رکود را پشت ‌سر گذاشته و «روی ریل رونق» …

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

[uniplace_links]1fce2031-d8d7-49f0-aff9-f0342af6f066