دستاورد صنعت / زعفران گران ترین ادویه جهان، گیاه بسیار عجیبی است که نام «طلای سرخ» را یدک می کشد و تنها در بخش های محدودی از جهان امکان کشت دارد که یکی از این پهنه ها ایران است؛ البته در كشورمان هم در همه مناطق امكان رويش طلاي سرخ وجود ندارد ولي بايد استان خراسان رضوي و جنوبي و البته شهر قائن و روستاهای اطراف آن را بهشت زعفران جهان نامید، منطقه ای که سالانه بخش مهمی از بهترین زعفران جهان در آن و به دست کشاورزان زحمتکشش تولید می شود. کشاورزانی که با وجود تلاش های بسیار سود چندانی از این دست رنج نصیبشان نمی شود و این واسطه ها هستند که سود اصلی را به دست می آورند تا جایی که بسیاری از کشاورزان برای گذراندن روزگار مجبور می شوند محصول سالیانه خود را پیش از برداشت با قیمیتی بسیار نازل پیش فروش کنند.
حالا در این شرایط استارت آپی راه اندازی شده است که به کمک این کشاورزان آمده و تلاش دارد تا علاوه بر توسعه كشت زعفران و حذف واسطه ها در فروش زعفران به حفظ محیط زیست و آب به عنوان اصلی ترین منبع حيات و كشت و كار این منطقه هم کمک کند. اين استارت آپ از سوي دو برادر اهل يكي از روستاهاي شهر قائن محمد و حمزه قائم پناه با همكاري دوستشان سیامک خرمی راه اندازي شده است و در يك سالي كه از پا گرفتن آن مي گذارد توانسته توجه هاي بسياري را به سوي خود جذب و در جشنواره کارزار، بزرگترین رقابت استارتاپی سال 1396 در بین 800 شرکت کننده رتبه اول و جايزه 50 ميليون توماني را كسب كند. در سايت كشمون شما زعفران را به صورت مستقيم از کشاورزان خريداري مي كنيد و واسطه ها حذف شده اند.
يكي از امكانات بسيار جالب اين استارت آپ ارتباط مستقيمي است كه خريداران با كشاورزان مي توانند برقرار كنند؛ شما با ورود به سايت كشمون مي توانيد وارد صفحه هر كدام از كشاورزاني كه تصاويرشان در روستاها و سر زمين روي صفحه نقش بسته است شويد و بعد از خواندن خلاصه اي از زندگي، كار و البته كيفيت محصولي كه توليد مي كند، انتخاب كنيد كه از كدام كشاورز خريد را انجام دهيد. برای مثال در صفحه کشاورزی که حسن میدیو معرفی شده است، نوشته شده:« حسن حاجی نژاد یا حسن میدیو، تا پانزده سال پیش یک بقالی کوچک داشت، ولی بعد از آن به کشاورزی رو آورد. او یک کشاورز راحتگیر است. او سر ظهر که آفتاب تیز است به کشمون نمی رود؛ اما مصرّ است که امورات کشاورزیش را درست و با کیفیت انجام بدهد. به عنوان مثال او در مزارع زعفران به هیچ عنوان از کود و سم و شیمیایی استفاده نمی کند. برای کشاورزها استفاده از کود شیمیایی بسیار ساده تر است چون تهیه آن از کود حیوانی کم هزینه تر است، همچنین کود شیمیایی حجم و وزن کمتری دارد و پخش کردن آن در مزرعه آسان تر است. ولی کود حیوانی با زحمت بیشتری باید به سر زمین حمل شود و بعد در مزرعه پخش بشود. حسن حاجی نژاد را حسن میدیو صدا می زنند، چون نام پدرش مهدی بوده است و در واقع اشاره به این دارد که او حسن، فرزند مهدی است…»
داستان كشمون چگونه شكل گرفت؟
« کشمون یک بازار آنلاین هست که شما و کشاورزهای منتخب زعفرون بتونین هم رو پیدا کنین، ارتباط داشته باشین و از هم زعفرون بخرین. ما، محمد و حمزه قائم پناه، فرزند یک کشاورز در قاین هستیم. ما به همراه سیامک خرمی، یکی از دوستان مون، بنیان گذارهای کشمون هستیم. پدر بزرگمون، یوسف قائم پناه گفته بود «وقتی که بمیرم دستم به بیلم خواهد بود» و آخرین لحظه زندگیش، در مزرعه در حال درو کردن گندم بود. ما از وضع زندگی خودمون ناراضی بودیم و می خواستیم زندگی مون رو بهتر کنیم. اما می خواستیم که دنیا هم جای بهتری باشه و اینطوری بود که کشمون شکل گرفت.» اين جملاتي است كه بنيانگذاران كشمون روي اين سايت درباره شكل گيري ايده يشان نوشته اند.
ايده اصلي كشمون براي محمد قائم پناه بوده است كه به كمك برادر و دوستش به فكر اجرايي كردن آن افتاده است؛ كارآفريني كه پيش از شروع فعاليت كشمون با دنياي راه اندازي كارهاي مختلف آشنايي هايي داشت؛ او اولین ارائه کننده خدمات اینترنت (ISP) در شهر قائن بوده، از كودكي در زمين كشاورزي كار مي كرد و پيش از شروع تحریم ها در دولت نهم و دهم زعفران صادر می کرد. همچنين او یک رستوران گیاهخواری در مشهد راه اندازي كرده بود و بنيانگذار يك مدرسه طبيعت هم در شهرشان بود. اما با همه اين دل مشغولي ها او دوباره بعد از توافق هسته اي ايران و 1+5 و اجرايي شدن برجام تصميم گرفت بارديگر به شغل اجدادي اش يعني كشت و فروش زعفران بازگردد ولي اين بار با ايده اي جديد. خودش در يكي از مصاحبه هاي تلويزيوني درباره شكل گيري اين ايده گفته است:« داستان از كم شدن ميزان اب چاه زمين يكي از عموهايم شروع شد، با كف كشي ميزان آب چاه بيشتر شد اما متاسفانه شورتر شد به طوري كه اين شوري پنج هزار متر از زمين هاي زعفران او را از بين برد چون زعفران به شوري حساس است. علاو بر اين براي چاه شوهر عمه و حتي پدر بزرگ و مادربزگم هم كه زندگيشان كشاورزي بود همين اتفاق افتاد. قنات زمين پدربزرگم دو سال پيش خشك شد. دل مي خواست باتوجه به شرايط كاري انجام بدهم كه براي خودم و هم براي اقوام و ساير كشاورزان منطقه سودآور باشم. بعد از گفت و گوهاي فراوان با كشاورزان، مصرف كنندگان و حتي مشاوران چه در داخل و چه در خارج و كنار هم قرار دادن قطعات پازل چرخه اي پديد آوردم كه هم درآمدزايي كند و هم براي حفظ محيط زيست و حوزه هاي آب مفيد باشد. بنابراين سايت كشمون را با كمك برادر و دوستم راه اندازي كرديم. در اين سايت كشاورزان پروفايل خود را قرار مي دهند و داراي فروشگاه شخصي هستند و حتي مي توانند اعلام كنند كه چند بسته زعفران براي فروش دارند و بعد مصرف كننده هم پروفايل را مي بينيد و سفارش آنلاين مي دهد و خريد مي كند و در اين بين ما هم مسئوليت بسته بندي و ارسال را برعهده داريم و تنها هزينه كمي براي خدمات از كشاورزان دريافت مي كنيم. در واقع با اين كار واسته هاي بسياري حذف شده اند و كشاورزان درآمد بيشتري به دست مي آورند و در مقابل اما بايد اصول صرف جويي را در مصرف آب در نظر داشته باشند؛ زيرا شرط اصلي ما براي همكاري و پذيرش كشاورزان صرفه جويي در مصرف آب است.»
در سايت كشمون درمورد نحوه نظارت بر توليد زعفران از سوي كشاورزان و توجه به آب نوشته شده:« خوبه که بدونید، کشمون کشاورزهایی رو که به روش های طبیعی و سنتی (بدون مواد شیمیایی) زعفرون می کارن پیدا می کنه، کشاورزهایی که درباره کم آبی نگران هستند و حاضرند روش کشاورزی قدیمی شون رو تغییر بدن تا بشه امیدی به نجات سفره های آب زیرزمینی داشت، کشمون بر کشت و کار و آماده کردن زعفرون نظارت می کنه تا مطمئن باشه بهترین کیفیت زعفرون به دست مصرف کننده می رسه.»
بنيانگذاران كشمون در ابتدا كارشان را تنها با 3 كشاورز شروع كردند ولي با گذشت حدود يك سال تعداد اين كشاورزان به 35 نفر رسيد و حالا اميدوار هستند كه تا آخر سال اين تعداد به 150 نفر افزايش يابد. كشاورزاني كه علاوه بر مشتريان داخلي با شهرت كشمون حالا مشتريان خارجي زيادي براي خودشان پيدا كرده اند. محمد قائم پناه درباره ارسال سفارش هاي خارجي گفته است:« بخش از مشتريان از خارج سفارش مي دهند براي تامين اين سفارش ها پيش از اين مقداري زعفران را پس از كارهاي گمركي به لندن فرستاده ايم و در محل خاصي نگهداري مي كنيم تا با دريافت سفارش خارجي كه بيشتر اروپايي است بتوانيم به راحتي و در ظرف چند روز آن را ارسال و به دست سفارش دهندگان برسانيم.»
اما باوجود جذب مشتري و به شهرت رسيدن كشمون؛ محمد قائم پناه در مصاحبه اي گفته است كه هنوز استارت آپ آن ها به سود دهي زيادي نرسيده است:« در شروع این گونه استارتاپ ها نمی توان انتظار رسیدن به سود در مدت کوتاه را داشت و تا رسیدن به سود دهی کامل زمان لازم است، در کشمون هم با توجه به هزینه هایی که صورت می گیرد هنوز سود زيادي محقق نشده است ولی با پیش بینی که با توجه به میزان فروش و جذب مشتری شده در سال 98 به سود دهی کامل خواهيم رسيد.» او مي گويد براي تحقق روياهايش به دنبال اجراي استارت آپ كشمون رفته است:« همیشه در زندگی دنبال رویاهایم و کاری که دوست داشته ام رفته ام و هیچ وقت در شروع راه به فکر درآمدی که از آن می توانستم داشته باشم نبودم و نخواستم یک شبه پولدار شوم، براي همين هم قبل از اینکه کشمون شروع شود کارهای تازه ای مانند راه اندازي اولین رستوران گیاهي در مشهد و اولین مدرسه ی طبیعت كرده بودم.»
توجه به آب
یکی از ویژگی های کشمون در کنار ایجاد امکان خرید و فروش بی واسطه زعفران توجه به آب و توسعه پایدار هست: « توی شهر ما دوازده قنات بوده که آخریشون سال نود و چهار خشک شد. حالا به جا شون صدها چاه عمیق هست. قنات ها یه روش پایدار برای برداشت از سفره آب زیر زمینی بودن. اما الان سفره آب زیرزمینی قاین هر سال داره نیم متر می ره پایین تر و چاه های عمیق، هی عمیق تر می شن و آب ها هی شورتر. از طرف دیگه پیاز زعفرون به شوری حساسه.» ایده و امید بنیانگذاران کشمون این هست که بتوانند مردم منطقه را به کشت زعفران بدون استفاده از چاه های عمیق و در نهایت احیا دوباره قنات های محلی تشویق کنند. درباره اين نگاه بنيانگذاران كشمون فيلم مستندي هم با عنوان «روياي آب» ساخته شده است كه در آن نشان مي دهد استارت آپي در قائن به دنبال پيدا كردن راه حلي براي رو به رويي با كاهش ارتفاع آب قنات هاي منطقه و ادامه كشت و زرع كشاورزان است.
زعفران دست چين
يكي از ويژگي ها و ابتكارات مهم خرید مستقیم از کشاورزان در كشمون زعفران دستچين و غير مخلوط و البته آگاهي از كيفيت است. محمد و حمزه قائم پناه زعفران زعفران هايي كه كشاورزان براي فروش عرضه مي كنند به آزمايش داده و كيفيت و خلوص آن را استخراج كرده اند و روي سايتشان در كنار معرفي كشاورز قرار داده اند و البته نسبت به آن هم محصول را قيمت گذاري اند؛ با اين اتفاق علاوه براينكه زعفران مزارع مختلف با يكديگر مخلوط نمي شود، شما مي توانيد كيفيت را هم انتخاب كنيد. در سایت کشمون نوشته شده:« زعفرون کشاورزهای مختلف با هم قاطی می شه و معلوم نمیشه چه کسی با کیفیت کار کرده، مواد شیمیایی نزده و با هزینه بیشتر به زعفرونش کودهای حیوانی و طبیعی داده و… وقتی واسطه ها زعفرون رو از کشاورزا می خرن، همه رو به یک قیمت می خرن ولي شما اينجا .»
