دستاورد صنعت / بررسی آخرین آمار بارش کشور در سال آبی جاری نشان میدهد میزان بارش کل کشور به 225.1 میلیمتر رسیده و شرایط کشور در مقایسه با بلندمدت نرمال است، اما توزیع نابرابر بارش باعث شده ۱۰ استان با جمعیت بیش از ۳۵ میلیون نفر همچنان در شرایط زیرنرمال قرار داشته باشند. همچنین با وجود افزایش ۴ درصدی بارش نسبت به بلندمدت و افزایش ۶۶ درصدی نسبت به سال گذشته، شش سال متوالی خشکسالی و انباشت کسری مخازن بهویژه در آبهای زیرزمینی، نگرانی کسری مخازن آب سطحی و زیرزمینی را همچنان به عنوان یک چالش جدی مطرح کرده است.
البته توزیع بارش در سطح کشور یکنواخت نبوده است و همچنان ۱۰ استان (با جمعیت بالغ بر ۳۵ میلیون نفر) در شرایط زیرنرمال قرار دارند. کاهش بارش بهطور ویژه در استانهای حوضه آبریز دریاچه نمک رخ داده بهگونهای که استانهای تهران و قم دارای بدترین شرایط در کشور بوده و کاهش ۲۹ درصدی را نسبت به میانگین بلندمدت دارند.
همچنین از ابتدای سال آبی تاکنون، حوضه آبریز سدهای ۵ گانه تهران نیز با کاهش بارش روبهرو بودهاند. به طوری که سد امیرکبیر با 79 میلیون متر مکعب موجودی مخزن، کاهش 39 درصدی را نسبت به متوسط 10 ساله تجربه کرده و سد لار نیز با 40 میلیون متر مکعب موجودی مخزن کاهش 65 درصدی را نسبت به متوسط 10 ساله به خود دیده است. این در حالی است که سد طالقان هم چنین کاهشی را داشته و با وجود موجودی مخزن 140 میلیون متر مکعبی بررسی شرایط آن کاهش 40 درصدی نسبت به سال گذشته و 59 درصدی نسبت به متوسط 10 ساله را نشان میهد.
بر اساس اطلاعات به دست آمده سد دامغان در استان سمنان با موجودی مخزن 10 میلیون متر مکعب و کاهش 95 درصدی نسبت به متوسط 10 ساله خود، سد دوستی در استان خراسان رضوی با موجودی مخزن 67 میلیون متر مکعب و کاهش 82 درصدی نسبت به متوسط 10 ساله خود، سد ساوه در استان مرکزی با موجودی مخزن 24 میلیون متر مکعبی و کاهش 78 درصدی نسبت به متوسط 10 ساله و سد ماملو در حوضه آبریز سدهای 5 گانه تهران با موجودی مخزن 33 میلیون متر مکعبی و کاهش 75 درصدی نسبت به متوسط 10 ساله، بیشترین تغییرات را تا به امروز تجربه کردهاند.
بر اساس آمار وزارت نیرو، بارش در سال آبی جاری با افزایش ۴ درصدی نسبت به بارش متوسط بلندمدت و با افزایش ۶۶ درصدی نسبت به سال گذشته مواجه بوده است. عیسی بزرگزاده، سخنگوی صنعت آب کشور،در نشست مطبوعاتی وضعیت آب در کشور را تشریح کرده است که می خوانید:
بارش کشور تا ۲۰ اردیبهشتماه به ۲۲۶ میلیمتر رسیده که تنها حدود دو درصد بالاتر از متوسط بلندمدت است و این شرایط در محدوده «نرمال» قرار میگیرد. بر اساس شاخصهای رسمی، کشور وارد دوره ترسالی نشده است و نه آمار وزارت نیرو، نه سازمان هواشناسی و نه کارشناسان مستقل چنین موضوعی را تأیید نمیکنند. وضعیت بارشها در کشور یکسان نیست، استانهایی مانند بوشهر، هرمزگان و کرمان در ماههای اخیر بارشهای خوبی داشتهاند، اما استانهایی نظیر تهران، قم، یزد، مرکزی، اصفهان، قزوین، البرز، سمنان، گیلان و مازندران همچنان با کاهش بارندگی روبهرو هستند.
بارشهای مناسب در جنوب و غرب کشور نمیتواند مشکل تأمین آب کلانشهرهایی مانند تهران، کرج و مشهد را برطرف کند و نباید تصور شود که با نرمال شدن شاخص کشوری، دیگر نیازی به مدیریت مصرف آب وجود ندارد. در حال حاضر ۱۱ استان کشور همچنان زیر نرمال هستند و تهران در صدر این مناطق قرار دارد و برای مدیریت بحران آب باید نگاه محلی و منطقهای داشت و شاخصهای کلی کشوری نمیتوانند تصویر دقیقی از وضعیت همه مناطق ارائه دهند.
وضعیت منابع آبی نسبت به سال گذشته بهبود پیدا کرده است و در سال آبی جاری، ورودی آب به مخازن سدهای کشور به حدود ۳۵ میلیارد و ۶۰۰ میلیون مترمکعب رسیده که نسبت به مدت مشابه سال قبل حدود ۶۸ درصد افزایش نشان میدهد و در مقایسه با متوسط ۱۰ ساله نیز حدود ۸ درصد بیشتر است. حجم آب موجود در مخازن سدهای کشور اکنون حدود ۳۳ میلیارد و ۸۶۰ میلیون مترمکعب است؛ این رقم در مدت مشابه سال گذشته ۲۷ میلیارد و ۳۴۰ میلیون مترمکعب بود. به این ترتیب، ذخایر فعلی سدها نسبت به پارسال ۲۴ درصد و نسبت به متوسط ۱۰ ساله حدود ۵ درصد افزایش دارد. میزان متوسط پرشدگی سدهای کشور حدود ۶۵ درصد است و برخی سدها به مرحله سرریز رسیدهاند، اما تعدادی دیگر همچنان شرایط نامناسبی دارند.
تهران نیازمند مدیریت جدی مصرف آب
با این حال وضعی منابع آبی در برخی مناطق کشور مثل تهران، البرز، شهر مشهد، ساوه و اراک همچنان بحرانی است که این مناطق نیازمند مدیریت جدی مصرف آب شرب هستند. وضعیت سدهای تأمینکننده آب در این استان ها مناسب نیست و بررسیها نشان میدهد مدیریت مصرف آب در این مناطق باید با جدیت بیشتری دنبال شود.
بحجم مخازن سدهای پنجگانه تهران تا تاریخ ۱۹ اردیبهشت سال جاری به حدود ۴۱۹ میلیون مترمکعب رسیده است که این میزان ۴۰ میلیون مترمکعب کمتر از مدت مشابه سال گذشته (۴۵۹ میلیون مترمکعب) است. همچنین، در مقایسه با میانگین بلندمدت، کاهش ۳۴۲ میلیون مترمکعبی در ذخایر آب تهران به ثبت رسیده است. میزان پرشدگی سدهای تهران در حال حاضر حدود ۲۲ درصد است، در حالی که متوسط پرشدگی سدهای کشور حدود ۶۵ درصد برآورد میشود. به طور خاص باید به سد لار با تنها ۶ درصد و سد ماملو با ۱۴ درصد پرشدگی اشاره کرد و این ارقام را نشاندهنده ضرورت جدی مدیریت مصرف آب در پایتخت دانست. تهران همچنان در صدر مناطق دارای تنش آبی قرار دارد و شهروندان باید همچون گذشته با مدیریت مصرف، صنعت آب کشور را در عبور از شرایط کمآبی همراهی کنند.
تخفیف ۵۰ درصدی آببها برای مشترکان کممصرف
وزارت نیرو برنامه ای برای مدیریت مصرف آب تهیه کرده و آن دادن مشوقهای جدید به مشترکان است. به این معنی که نصب تجهیزات کاهنده مصرف و کاهش مصرف آب نسبت به سال گذشته، مشمول تخفیفهای قابل توجه در آببها خواهد شد. وزارت نیرو امسال برای تشویق شهروندان به صرفهجویی، بستههای کاهنده مصرف آب را در اختیار مشترکان قرار میدهد. هر شهروندی که درخواست کاهنده کند و این تجهیزات را نصب کند، در فصل گرم تا ۳۰ درصد تخفیف در آببها دریافت خواهد کرد. همچنین اگر مشترکی در مقایسه با سال قبل، در فصل گرم ۲۰ درصد کاهش مصرف داشته باشد و مصرف خود را به زیر الگو برساند، تا ۲۰ درصد تخفیف دیگر نیز شامل حال او میشود. این دو مشوق جداگانه محاسبه میشوند و در مجموع میتوانند مشوق قابل توجهی برای مشترکان خوشمصرف ایجاد کنند.
در کنار مشوقها، برای مشترکان پرمصرف نیز اصلاح تعرفهها و برخی ابزارهای قانونی مدیریت مصرف در نظر گرفته شده است. با این حال، مهمترین راهکار فرهنگسازی و اطلاعرسانی است و باید مردم از واقعیت شرایط منابع آبی آگاه شوند تا همکاری بیشتری در کاهش مصرف داشته باشند. تجربه سال گذشته جالب بود. در ماههای تیر و مرداد، سال گذشته در برخی بخشها ۱۳ تا ۱۵ درصد کاهش مصرف ثبت شد که نشان میدهد با اطلاعرسانی و همراهی شهروندان، امکان دستیابی به کاهشهای بیشتر نیز وجود دارد.
امکان افزایش ۴۰ درصدی برقآبی
با برنامهریزیهای انجام شده، سدهای حوضه کارون امسال شرایط مناسبی دارند و در صورت مدیریت منابع آب، امکان افزایش حدود ۴۰ درصدی تولید برقآبی وجود دارد و حتی میتوان در زمان اوج مصرف تابستان بیش از ۱۰ هزار مگاوات برق وارد مدار کرد. البته تحقق این ظرفیت به مدیریت کشت شالی در خوزستان وابسته است و اگر کشت شالی طبق قوانین محدود شود، امکان حفظ ذخایر آب و استفاده از آن برای تولید برق در تابستان و حتی زمستان فراهم خواهد شد؛ اما گزارشها نشان میدهد کشت شالی در برخی مناطق خوزستان با سرعت و در سطح گسترده در حال انجام است.
وضعیت دریاچه ارومیه بهتر از گذشته
وضعیت دریاچه ارومیه نسبت به گذشته بهتر شده و هماکنون حجم آب آن به حدود ۳.۸۹۰ میلیارد مترمکعب رسیده است، اما برای تثبیت و بهبود وضعیت، ادامه اقدامات احیایی ضروری است. با وجود بهبود نسبی شرایط دریاچه ارومیه، همچنان باید برنامهها و اقدامات پیشبینیشده در مسیر احیای این دریاچه ادامه پیدا کند. بر اساس برنامههای ستاد احیای دریاچه ارومیه، قرار بود ۴۰ درصد کاهش مصرف آب در بخش کشاورزی و همچنین کاهش سطح اراضی کشاورزی در حوضه آبریز این دریاچه انجام شود، اما این هدف به طور کامل محقق نشده و حتی در برخی موارد افزایش سطح اراضی کشاورزی نیز مشاهده شده است. لازم است این روند اصلاح شود و برنامههای تعیینشده در طرحهای ستاد احیای دریاچه ارومیه به طور کامل اجرا شود تا روند بهبود وضعیت دریاچه ادامه یابد. چون مدیریت مصرف آب و اجرای برنامههای احیایی میتواند نقش مهمی در حفظ و پایداری وضعیت دریاچه ارومیه داشته باشد.
