دستاورد صنعت / مرور سوابق تاریخی خاموشیهای گسترده برق در جهان نشان میدهد که در دو دهه اخیر، تقریباً تمام کشورهای جهان از قدرتهای اقتصادی اروپا تا کشورهای همسایه خاموشیهای سراسری فلجکنندهای را تجربه کردهاند. بر اساس این گزارش شبکه برق سراسری ایران با وجود عبور از دو جنگ تحمیلی و تهدیدات مستمر زیرساختی، در ۲۲ سال متوالی بدون خاموشی سراسری به کار خود ادامه داده است.
مرور سوابق تاریخی خاموشیهای گسترده برق در جهان نشان میدهد که این پدیده، محدود به یک منطقه یا کشور خاص نبوده و در دو دهه اخیر به ویژه در کشورهای پرجمعیت در حال توسعه، ابعاد هشداردهندهای یافته است.
بر اساس این گزارش، هند با ثبت دو خاموشی عظیم در سالهای ۲۰۰۱ و ۲۰۱۲، رکورددار بیشترین تعداد افراد تحت تأثیر است. خاموشی سراسری هند در سال ۲۰۱۲ با تحت تأثیر قرار دادن ۶۲۰ میلیون نفر، بزرگترین خاموشی تاریخ جهان محسوب میشود. این حادثه که در تاریخ ۳۰ تا ۳۱ ژوئیه رخ داد، به مدت دو روز شبکه برق یکسوم از جمعیت این کشور را فلج کرد.
این گزارش میافزاید در سالهای اخیر، پاکستان نیز بارها صحنه خاموشیهای سراسری بوده است. خاموشی ژانویه ۲۰۲۳ این کشور با ۲۴۴ میلیون نفر تحت تأثیر، یکی از فراگیرترین خاموشیهای تاریخ از نظر نسبت جمعیت به شمار میرود. همچنین خاموشی بزرگ شمال شرق در سال ۲۰۰۳ با ۵۵ میلیون نفر تحت تأثیر در کانادا و ایالات متحده، یکی از مشهورترین موارد قطعی سراسری برق در جهان است.
پاییز ۲۰۲۵ نیز، موج گرمای دهروزه تقاضای برق را در کالیفرنیا به ۵۲ گیگاوات رساند که ۲ گیگاوات بیش از ظرفیت تولید بود. اپراتور مستقل سیستم کالیفرنیا سطح سوم اضطراری اعلام کرد و به شرکتهای برق «پیجی اند ای»، «اسسیای» و «اسدیجی اند ای» دستور داد ۱۵۰۰ مگاوات از بار شبکه را کاهش دهند. در نتیجه، حدود ۸۰۰ هزار خانوار در منطقه خلیج سانفرانسیسکو، حومه لسآنجلس و سندیگو خاموشیهای چرخشی ۲۰ تا ۴۰ دقیقهای را تجربه کردند. برآورد میشود این اقدام از مصرف حدود ۱۲۰۰ مگاواتساعت انرژی جلوگیری کرد و شبکه را از فروپاشی کامل نجات داد.
بنا بر این گزارش، طولانیترین خاموشی ثبتشده در این فهرست مربوط به ونزوئلا در سال ۲۰۱۹ است؛ جایی که شبکه برق این کشور از ۷ مارس تا ۲۳ ژوئیه (۱۳۹ روز) با اختلال مواجه بود و ۳۰ میلیون نفر را تحت تأثیر قرار داد. همچنین خاموشی شبهجزیره ایبری در تاریخ ۲۸ تا ۳۰ آوریل ۲۰۲۵، اسپانیا، پرتغال، فرانسه و آندورا را درگیر کرد و ۵۵ میلیون نفر به مدت سه روز بدون برق ماندند.
بر اساس این گزارش، در شرایطی که کشورهای مذکور و بسیاری دیگر چندین بار خاموشیهای سراسری را تجربه کردهاند، شبکه برق سراسری ایران در ۲۲ سال گذشته بدون هیچ گونه خاموشی سراسری به فعالیت خود ادامه داده است. این دستاورد در حالی رقم خورده است که صنعت برق ایران در این بازه زمانی، در جنگ تحمیلی را با هزاران مورد اصابت مستقیم به تأسیسات حیاتی سپری کرده، تهدیدات مستمر مقامات دشمن و نظامی را خنثی کرده و تحریمهای فلجکننده برای دسترسی به تجهیزات و فناوریهای روز دنیا را پشت سر گذاشته است.
این گزارش میافزاید در سال ۲۰۲۶ و همزمان با حملات گسترده به زیرساختهای انرژی در منطقه، عراق با خاموشی کامل شبکه برق مواجه شد. در همین راستا وزارت برق عراق اعلام کرد که وابستگی شدید به سوخت وارداتی، شبکه این کشور را به شدت آسیبپذیر کرده است. در چنین شرایطی، ایران با وجود تهدیدات و بمباران زیرساختهای حیاتی خود، نقش تعیینکنندهای در بازگرداندن برق به عراق ایفا کرد و از تعمیق بحران انسانی و اقتصادی در این کشور جلوگیری کرد.
شواهد نشان می دهد که تابآوری مثالزدنی شبکه برق ایران مرهون سه عامل کلیدی است: خودکفایی و دانش بومی (اکثر تجهیزات شبکه برق ایران توسط متخصصان داخلی طراحی، ساخته و تعمیر میشوند)، شبکه هوشمند و توزیع پراکنده (ظرفیت ۱۰۰ هزار مگاواتی نیروگاهها در سراسر کشور توزیع شده است) و تلاش کارکنان (بیش از ۳۰ هزار نیروی عملیاتی به صورت ۲۴ ساعته در خط مقدم حضور دارند). با این حال و با وجود تمام تهدیدات در طول جنگ رمضان، میانگین زمان برقراری مجدد برق در مناطق آسیبدیده کمتر از یک ساعت بود. در این بین تنوع سبد تولید برق در کشور و گستره شبکه انتقال و توزیع (یک میلیون کیلومتر شبکه توزیع) هم بر تابآوری این صنعت در جریان جنگ و تهدیدات بی تاثیر نبوده است.
