دستاورد صنعت / محمد اله داد مدیرعامل توانیر با بیان اینکه قیمت تمام شده تولید هر کیلووات ساعت برق به ۱۹۰۰ تومان رسیده است، گفت: قیمت فروش برق به مشترکان ۸۰۰ تومان به ازای هر کیلووات ساعت است یعنی دولت با وجود یارانههای سنگین سوخت، همچنان بخش بزرگی از هزینههای شبکه را در قالب یارانه پنهان انرژی پرداخت میکند.
الهداد در حاشیه برگزاری مانور سراسری مدیریت هوشمند تلفات انرژی برق موسوم به «طرح مهتاب» در جمع خبرنگاران، برنامههای این شرکت برای مدیریت هوشمند تلفات انرژی و نیز وضعیت اقتصادی صنعت برق را تشریح کرد. بخشهایی از سخنان مدیرعامل توانیر را می خوانید:
سال گذشته متوسط قیمت فروش برق حدود ۶۰۰ تومان بود، در حالی که قیمت تمامشده برای توانیر بیش از ۱۲۰۰ تومان محاسبه می شد.امسال متوسط قیمت فروش هر کیلووات ساعت برق در حالی به ۸۰۰ تومان رسیده که قیمت تمامشده آن به ۱۹۰۰ تومان افزایش یافته است که شکاف قابل توجهی بین این دو وجود دارد.وزارت نیرو برای تولید برق از سوخت یارانهای استفاده میکند و قیمت محاسبه شده نیز بر همین مبناست، فاصله بین قیمت تمامشده و تعرفه دریافتی از مشترکان همچنان بسیار بالاست و بخش بزرگی از هزینهها عملاً به صورت یارانه پنهان توسط دولت و وزارت نیرو پرداخت میشود.
بخش زیادی از مشترکان در کل برق را با نرخ بسیار پایین یا حتی صفر دریافت میکنند؛ برای نمونه، حدود سه هزار مگاوات از مصرف برق در ساعات اوج بار، مربوط به روشنایی معابر در شهرها، روستاها و نقاط جادهای است که نرخ آن صفر است و هیچ مبلغی بابت این بخش دریافت نمیشود. برای مدارس، مساجد، اماکن فرهنگی و گروههای حمایتی تحت پوشش نهادهای حمایتی نیز تخفیفها و بخشودگیهای جدی در نظر گرفته شده و بخش قابل توجهی از یارانه انرژی در این حوزهها توزیع میشود در حالی که تأمین برق پایدار در شبکه، بهویژه در فصل گرم سال، هزینههای بسیار بالایی در حوزه تولید، انتقال و توزیع به همراه دارد.
شبکه برق یک میلیون کیلومتری
شبکه برق کشور شامل بیش از یک میلیون کیلومتر شبکه انتقال و توزیع و حدود ۶۰۰ هزار کیلومتر کابل سرویسی است که برق را از شبکه تا کنتور مشترک میرساند. نگهداری، نوسازی، توسعه و پایش این شبکه عظیم، هزینههای بسیار سنگینی دارد که از تعویض تجهیزات فرسوده تا ارتقای پستها و خطوط برای پاسخ به رشد مصرف را در بر می گیرد.وقتی میگوییم قیمت تمامشده برق به ۱۹۰۰ تومان رسیده، تنها منظور هزینه تولید در نیروگاه نیست، بلکه مجموعهای از هزینههای تولید، انتقال، توزیع، تعمیر، بهروزرسانی و نیز هزینههای فنی و مدیریتی شبکه است. اینها هزینههایی هستند که دیده نمیشوند اما هر روز برای اینکه چراغ خانهها، بیمارستانها، کارخانهها و معابر خاموش نشود، پرداخت میشوند.
بخشی از این هزینهها ناشی از فرسودگی بخشی از شبکه و بخشی دیگر ناشی از توسعه روزافزون شهرها، شهرکها، صنایع و مراکز مصرف جدید است که نیاز به سرمایهگذاریهای چند هزار میلیاردی برای احداث خطوط، پستها و تأسیسات جدید دارند.
طرح مهتاب و نقش مدیریت تلفات در کاهش فشار مالی
تلفات برق با ناترازی مالی ارتباط مستقیمی دارد. وقتی قیمت تمامشده ۱۹۰۰ تومانی و متوسط فروش ۸۰۰ تومانی سخن به میان می آید، به این معناست که هر کیلووات ساعت تلفشده یا مصرف غیرمجاز هم به معنای هدررفت سرمایه و تشدید فشار مالی بر صنعت برق است. مانور سراسری طرح مهتاب به معنی مدیریت هوشمند تلفات انرژی است که از امروز در ۵۶۰ شهرستان کشور آغاز شد و در قالب آن بیش از هزار و ۲۷۰ تیم اجرایی با حدود ۲ هزار و ۸۰۰ نیروی انسانی زبده و ورزیده در قالب این مانور، مأمور شناسایی و جمعآوری مصارف غیرمجاز، تعویض کنتورهای معیوب و نصب کنتورهای هوشمند شدهاند.
با توجه به آغاز فصل گرما، تأمین برق مشترکان در بخشهای مختلف از اهداف اصلی وزارت نیرو است؛ یکی از اقدامات مؤثر در این راستا، کاهش مصارف غیرمجاز و غیرقانونی است که امیدواریم امروز و در ادامه اجرای این طرح، نتایج بسیار خوبی در این حوزه به دست بیاید.
برنامه حذف ۳۵۰۰ مگاوات مصرف غیرمجاز
هدف از طرح مهتاب کاهش ۱۷۰۰ مگاواتی مصارف غیرمجاز از روی شبکه برق تا پایان خرداد ماه است و از ابتدای اجرای این طرح که از اسفند سال گذشته شروع شده تا امروز، حدود ۸۵۰ مگاوات بار غیرمجاز از شبکه حذف شده است. برآورد اولیه ما این است که تا پایان سال بتوانیم نزدیک به ۳۵۰۰ مگاوات مصارف غیرمجاز و انحرافات مصرف را شناسایی و مدیریت کنیم. این عدد از مقایسه اختلاف بین انرژی تحویلی به شبکه و انرژی ثبتشده در کنتورهای مشترکان در طول شبکه به دست میآید. این تلفات در طول یک میلیون کیلومتر شبکه و ۶۰۰ هزار کیلومتر کابل سرویس پراکنده است. پیدا کردن این انحرافات کار سخت و زمانبری است؛ گاهی کابلها در داخل دیوار، زیر زمین یا در نقاط غیرقابل دسترس دستکاری شدهاند، یا کنتورها در داخل ساختمانها مورد دستکاری قرار گرفتهاند. با این حال، مصمم هستیم تا پایان امسال در این حوزه کارهای بزرگی انجام دهیم.
هفت میلیون کنتور هوشمند برای کشف دزدی برق
تا امروز نزدیک به هفت میلیون کنتور هوشمند در شبکه برق کشور نصب شده که بیش از ۶۰ درصد مصرف برق را پوشش میدهد. برنامهریزی کردهایم تا پایان تابستان این تعداد به بیش از ۹ میلیون عدد برسد؛ یعنی حدود ۲ میلیون کنتور جدید نصب خواهد شد. یکی از کاربردهای اصلی کنتورهای هوشمند این است که ما میتوانیم با مقایسه دادههای کنتورهای بالادست، یعنی جایی که برق را از پستهای فوق توزیع تحویل میگیریم، با کنتورهای مسیر و مشترکان، اختلافها را محاسبه کنیم. این اختلافها به ما نشان میدهد که در کدام بخش از مسیر، انرژی گم شده و ثبت نمیشود.
بر اساس این اطلاعات، همکاران ما با تکیه بر دادهکاوی و مراجعههای میدانی، نسبت به شناسایی و برخورد با مصارف غیرمجاز اقدام میکنند. در حوزه دادهکاوی، اقدامات بسیار خوبی انجام شده و فقط در یک هفته گذشته، بیش از ۳۶۰۰ مورد دستکاری یا خطا توسط مشترکان در بخشهای مختلف شناسایی شده است. بخش قابل توجهی از این موارد در برخی استانهای جنوبی، استانهای گرمسیر و حاشیه دریای خزر مشاهده شده است؛ جایی که به دلیل وجود باغویلاها، مناطق خوشنشین، کارگاههای ساختمانی و برخی صنوف فاقد انشعاب مجاز، زمینه بروز مصرف غیرمجاز بیشتر بوده است.
ماینرها؛ عامل فشار بر هزینههای برق
استخراجکنندگان غیرمجاز رمزارز (ماینرها) در افزایش تلفات و هزینهها نقش دارند و متأسفانه در سالهای اخیر، استفاده از برق یارانهای برای استخراج رمزارز به یکی از چالشهای جدی شبکه تبدیل شده است. فقط در روز گذشته، حدود ۴۰۰ تا ۵۰۰ دستگاه ماینر در نقاط مختلف شبکه جمعآوری شد. این تجهیزات مانند «زالو» به جان شبکه برق میافتند، برقی که میتواند در بخشهای مولد، تولیدی و اشتغالزا استفاده شود، به صورت غیرقانونی صرف استخراج رمزارز میشود.
این موضوع علاوه بر فشار بر شبکه، فشار مالی مضاعفی هم به صنعت برق وارد میکند، زیرا انرژی یارانهای در مسیری غیرمولد و غیرقانونی مصرف میشود. در برخی مواقع از برق ارزان چاههای کشاورزی برای نصب ماینر استفاده شده و حتی برق چاه به باغ تالارها و چندین ویلا رسانده شده است. قرار است انرژی یارانهای چاههای کشاورزی فقط برای تولید ارزاق عمومی و تأمین امنیت غذایی استفاده شود. اگر این انرژی در بخشهای غیرمتعارف مصرف شود، حتماً همکاران ما برخورد قانونی خواهند داشت.
عدالت در توزیع برق یارانه ای
یکی از برنامههای جدی شرکت توانیر، رعایت عدالت در توزیع یارانه برق است. برقی که در شبکه سراسری تأمین میشود، از یارانه دولتی بهرهمند است؛ بنابراین اگر مشترکی بخواهد بیش از سهم خودش برداشت کند، هم حق دیگران را تضییع میکند و هم تأمین برق را با مشکل مواجه میسازد. مشترکان بالای ۲.۵ برابر الگوی مصرف، در حالی فقط ۲ درصد تعداد مشترکان را تشکیل میدهند که بیش از ۱۰ درصد برق را مصرف میکنند و بنابراین این گروه، کانون هدف ما هستند.
بیش از ۸۰ درصد این مشترکان اکنون مجهز به کنتور هوشمند شدهاند و در صورت عبور از الگوی تعیینشده، برق آنها محدود یا قطع خواهد شد و باید منتظر صورتحسابهای سنگین باشند به نحوی که قبض برق مشترکان پرمصرف در برخی موارد ممکن است به “قبض روح” تبدیل شود. قسمت اعظم کنتورهای هوشمند نصبشده، قابلیت کنترل و فرمان از راه دور دارند. حدود یک میلیون از کنتورهای نسل قدیم صرفاً قابل رؤیت هستند اما امکان کنترل از راه دور ندارند. برنامه ما این است که در همین تابستان با نصب مودم و تکمیل فرآیند هوشمندسازی، آنها را نیز کنترلپذیر کنیم.
تغییر ساعات کار اداری
ساعات کار ادارات در بسیاری از استانها تا ساعت ۱۳ و در برخی استانهای گرمسیر تا ساعت ۱۲ کاهش پیدا کرده است و انتظار داریم بعد از این ساعات، مصرف ادارات به حداقل برسد؛ در غیر این صورت، با استفاده از کنتورهای هوشمند، برق اداراتی که پس از ساعت تعیینشده همچنان مصرف بالایی داشته باشند، قطع خواهد شد.
این اقدام را برای کاهش بار شبکه در ساعات اوج مصرف و کاهش فشار بر هزینههای تولید و توزیع ضروری است و تجربه برخی کشورها در تغییر ساعت رسمی برای همزمانی بیشتر با روشنایی روز راهگشاست. تغییر ساعت کمک میکند روز زودتر شروع شود و بخشی از کارهای اداری و تجاری قبل از اوج گرما انجام شود. این موضوع باعث میشود در ساعات اوج مصرف، مردم در منازل باشند و مصرف ادارات و برخی فعالیتهای تجاری از روی شبکه برداشته شود. این موضوع مستقیماً بر کاهش هزینههای پیکبار و نیاز به سرمایهگذاریهای سنگین برای چند ساعت محدود در سال تأثیر میگذارد.
قطع برق بعد از ساعات اداری، فقط شامل دستگاههای اجرایی، ادارات، بانکها و نهادهای آموزشی است. برخی بخشهای خدماتی مانند سردخانهها، رستورانها، بستنیفروشیها و صنوفی که نیاز به برق ۲۴ ساعته دارند، مشمول قطع نیستند، اما برای آنها هم برنامههای بهینهسازی مصرف و کاهش تلفات تعریف شده است.
