دستاورد صنعت / جهان در آستانه یک تحول تاریخی در حوزه انرژی قرار دارد. طبق آخرین گزارشهای آژانس بینالمللی انرژی (IEA)، پیشبینی میشود که تا پایان سال ۲۰۲۵ یا نهایتاً نیمه اول ۲۰۲۶، منابع تجدیدپذیر با پشت سر گذاشتن زغالسنگ، به بزرگترین منبع تولید برق در جهان تبدیل شوند.
سال ۲۰۲۴ و ۲۰۲۵ رکورد پیاپی گرمترین سالهای تاریخ را ثبت کردند، اما همزمان شاهد «انفجار ظرفیت» در بخش انرژیهای پاک بودیم. ظرفیت نصبشده خورشیدی جهان تنها در نیمه نخست ۲۰۲۵ به ۵۲۵ گیگاوات رسید (۳۴ درصد رشد نسبت به سال قبل). پیشبینی میشود این رقم تا پایان ۲۰۲۵ از مرز ۶۵۰ گیگاوات عبور کند. انتظار میرود سهم ترکیبی باد و خورشید در سبد برق جهانی از ۱۵درصد در سال ۲۰۲۴ به ۲۰درصد در سال ۲۰۲۶ برسد. چین با نیروگاههای عظیم بیابانی، همچنان نیمی از ظرفیت جدید جهان در حوزه انرژی های تجدید پذیر را به خود اختصاص داده است. اروپا در سال ۲۰۲۵، برای نخستین بار سهم تجدیدپذیرها در اتحادیه اروپا به مرز ۴۸درصد کل برق تولیدی نزدیک شد.
نیروگاه های تجدیدپذیرها اکنون نه تنها یک جایگزین، بلکه ستون فقرات شبکه برق جهانی هستند. تقریباً ۹۲درصد از کل ظرفیتهای جدید نیروگاهی که در سال ۲۰۲۴ و ۲۰۲۵ در جهان ساخته شد، از نوع تجدیدپذیر (عمدتاً خورشیدی و بادی) بوده است.
وضعیت ایران: جهش در میان ناترازی
ایران با وجود پتانسیل تابشی بسیار بالا (میانگین ۳۰۰ روز آفتابی در سال)، در سالهای اخیر با کندی در توسعه مواجه بود، اما از اواسط سال ۱۴۰۳ حرکت شتابانی را آغاز کرده است. ظرفیت نصبشده نیروگاههای تجدیدپذیر ایران به ۴,۱۶۲ مگاوات رسیده است. این رقم نشاندهنده رشد ۱۵۷ درصدی در بازه زمانی ۱۸ ماهه اخیر است (از حدود ۱,۲۳۰ مگاوات در ابتدای دوره). دولت برنامه دارد تا پایان اسفند ۱۴۰۴، این ظرفیت را به ۵,۰۰۰ مگاوات برساند.
توسعه نیروگاههای «خودتأمین» توسط صنایع بزرگ و معادن، موتور محرک اصلی این رشد در ایران بوده است تا از قطعی برق در تابستان جلوگیری کنند. در سال ۱۴۰۴، صنایعی مانند فولاد مبارکه و گلگهر با ساخت نیروگاههای خورشیدی چندصد مگاواتی، عملاً بزرگترین سرمایهگذاران این بخش بودهاند.
در حالی که جهان به سمت حذف تدریجی سوختهای فسیلی حرکت میکند، ایران نیز برای حل ناترازی سالانه برق به توسعه تجدیدپذیرها روی آورده است. دولت برنامه دارد تا سال ۲۰۳۰ ظرفیت تجدیدپذیر ایران را به ۳۰,۰۰۰ مگاوات برساند تا ایران به قطب انرژی پاک در منطقه تبدیل شود.
خاورمیانه؛ استفاده از خورشید به جای نفت
منطقه خاورمیانه که دههها به عنوان «قلب تپنده نفت جهان» شناخته میشد، اکنون در حال تبدیل شدن به یکی از پیشروترین قطبهای انرژیهای تجدیدپذیر در دنیاست. کشورهای منطقه به دلیل تراز بالای تابش خورشیدی (تقریباً ۲ برابر اروپا)، در حال ثبت رکوردهای جهانی در حوزه قیمت و مقیاس هستند.
پروژه نیوم (NEOM) و نیروگاههای عظیم «سدیر» و «الشعیبه»، عربستان را به سمت هدف ۵۸ گیگاوات انرژی سبز تا سال ۲۰۳۰ پیش میبرد. در سال ۲۰۲۵، عربستان توانست هزینه تولید برق خورشیدی را به عدد خیرهکننده ۱.۰۴ سنت به ازای هر کیلوواتساعت برساند.
امارات متحده عربی نیروگاه الظفره (بزرگترین نیروگاه تکسایتی جهان با ۲ گیگاوات ظرفیت) را ساخته و این کشور یکی از پیشروترین کشور منطقه در این زمینه است.
عمان هم با تمرکز بر هیدروژن سبز (تولید سوخت از برق خورشیدی و بادی)، قصد دارد تا سال ۲۰۳۰ به بزرگترین صادرکننده انرژی پاک در منطقه تبدیل شود.
