شرکت های بزرگ صنعتی روسیه در سال 2026، پیشنهادهای رسمی خود را برای تولید مشترک ماشینآلات سنگین معدنی شامل دامپتراکها، لودرها و بیلهای مکانیکی غولپیکر به ایران ارایه دادهاند.
به گزارش دستاورد صنعت به نقل از پرس تی وی، تلویزیون انگلیسی زبان ایران، گزارش داده که این همکاری در پاسخ به تحریمهای غرب علیه هر دو کشور شکل گرفته و هدف آن ایجاد یک خط تولید مستقل برای تأمین نیازهای معدنی در اوراسیاست. پیش از این نیز ایران موفق به تولید دامپتراکهای ۱۵۰ تنی شده بود که توجه شرکت های مهندسی روس را به خود جلب کرده است.
خبرگزاری های اقتصادی آسیا گزارش میدهند که ایران با دارا بودن حدود ۳۰ میلیارد تن ذخایر مس، هدفگذاری خود را بر تولید ۷۰۰ هزار تن کاتد مس در سال قرار داده است. در این مسیر، شرکتهای چینی نه تنها در استخراج، بلکه در انتقال فناوریهای «لیچینگ نوین» و بهینهسازی مصرف انرژی در واحدهای ذوب و پالایش (مانند مجتمعهای سونگون و میدوک) مشارکت فعال دارند. هدف این همکاری، کاهش خامفروشی و تبدیل ایران به صادرکننده نهایی محصولات مسی است.
بر اساس مفاد منتشر شده از «توافقنامه مشارکت راهبردی جامع» میان ایران و روسیه که توسط رسانه های بینالمللی بازنشر شده است، دو کشور متعهد به همکاری در استخراج و فرآوری طلا و فلزات گرانبها شدهاند. این توافق شامل ایجاد مناطق صنعتی مشترک و تبادل دانش فنی در زمینه متالورژی فلزات نجیب و صنایع جواهرسازی است که میتواند ظرفیتهای تصفیه طلا را در هر دو کشور ارتقا دهد.
رسانههای منطقه گزارش دادهاند که گروه صنعتی فولاد مبارکه ایران در سال ۱۴۰۵ آمادگی خود را برای جهش صادرات فولاد و مشارکت در پروژههای معدنی تاجیکستان اعلام کرده است. ایران قصد دارد در نوسازی زیرساختهای متالورژی و پروژههای انتقال آب و آهن در تاجیکستان به عنوان یک شریک تکنولوژیک کلیدی عمل کند.
انقلاب «فولاد سبز» با عزم جدی برای حذف آلایندگی
برنامه کشورهای فولادساز برای حذف یا بهحداقلرساندن آلایندگی در صنعت فولاد، حاکی از وقوع انقلاب فولاد سبز در سال 2026 دارد.
اتحادیه اروپا با اجرای «برنامه صنعتی معامله سبز» (Green Deal Industrial Plan) و تصویب «مکانیسم تعدیل مرزی کربن» (CBAM)، فشار بر صنایع سنتی را به حداکثر رسانده است. طبق این مقررات، سهمیههای رایگان آلایندگی برای تولیدکنندگان فولاد تا سال ۲۰۳۵ به پایان میرسد. پروژههای بزرگی نظیر SALCOS و tkH2Steel اکنون با حمایت «بانک هیدروژن اروپا» و توسعه خطوط لوله هیدروژن، در حال تبدیل شدن به استانداردهای جدید متالورژی جهان هستند.
آمریکا با استفاده از ظرفیتهای «قانون کاهش تورم» (IRA)، بودجهای ۵.۸ میلیارد دلاری را برای کربنزدایی صنعتی اختصاص داده است. این بودجه تمرکز ویژهای بر توسعه فناوریهای CCUS (جذب و ذخیرهسازی کربن) و تولید فولاد بر پایه هیدروژن دارد که فرصت بینظیری را برای نوسازی زیرساختهای متالورژی این کشور فراهم کرده است.
شرکت سوئدی SSAB به نخستین تولیدکننده جهان تبدیل شده که فولاد ساخته شده از قراضه را با رعایت استانداردهای سختگیرانه «آلایندگی نزدیک به صفر» به بازار عرضه میکند. همچنین پروژههای تجاری پیشرو نظیر HYBRIT و H2 Green Steel که از فناوری «احیای مستقیم بر پایه هیدروژن» (H2-DRI) استفاده میکنند، با انعقاد قراردادهای پیشفروش، آمادگی خود را برای بهرهبرداری کامل در میانههای این دهه اعلام کردهاند.
گزارشها حاکی از آن است که موج اعلام پروژههای فولاد کمآلاینده به سرعت در کانادا، استرالیا، چین و بهویژه خاورمیانه در حال گسترش است. این مناطق به دلیل دسترسی به منابع انرژی تجدیدپذیر ارزان، در حال تبدیل شدن به رقبای جدی برای اروپا در تولید آهن اسفنجی سبز هستند
احتمال بازگشت کسری در بازار مس
در حالی که جهان به سوی برقیسازی و توسعه فناوریهای پیشرفته پیش میرود، تحلیلهای جدید از بازگشت پدیده «کسری ساختاری» در بازار مس خبر میدهند
مجله بررسی های جهانی معدنی (globalminingreview) گزارش داده که برای نخستین بار پس از ۱۵ سال (از سال ۲۰۰۹)، بازار جهانی مس دوباره با کمبود عرضه مواجه شده است. اما کارشناسان معتقدند محرکهای فعلی برخلاف دهه گذشته، ماهیتی استراتژیکتر و ماندگارتر دارند. روندهایی نظیر توسعه خودروهای برقی (EVs)، مراکز داده (Data Centers) برای پشتیبانی از هوش مصنوعی، ذخیرهسازهای باتری و نوسازی شبکههای برق، تقاضای جهانی را به سطوحی رسانده که زنجیره عرضه توان پاسخگویی به آن را ندارد.
یکی از نکات کلیدی در این تحلیل، تفکیک میان «وجود منابع» و «امکان استخراج» است. بر اساس این گزارش، جهان با کمبود ذخایر مس روبرو نیست، بلکه بحران اصلی در نبود پروژههایی است که بتوانند از مراحل تأمین مالی، اخذ مجوز و توسعه به سرعت عبور کرده و به مرحله تولید برسند.
دادههای مؤسسه S&P Global این وضعیت هشداردهنده را تأیید میکند؛ به طوری که در دهه گذشته تنها ۱۴ کشف بزرگ مس صورت گرفته که این مقدار تنها ۳.۵ درصد از کل کشفیات از سال ۱۹۹۰ تاکنون را تشکیل میدهد.
تحلیلها نشان میدهد که علیرغم افزایش قیمت مس و رشد بودجههای اکتشافی، مقیاس کشفیات جدید در حال کاهش است. در حال حاضر، صنعت مس به جای شناسایی ذخایر بکر (Grassroots Exploration) که به پایینترین سطح تاریخی خود رسیده، بر گسترش ذخایر شناختهشده در اطراف معادن موجود (Brownfields Exploration) متمرکز شده است.
این استراتژی اگرچه ممکن است در کوتاهمدت رشد منابع را تقویت کند، اما از دیدگاه کارشناسان، تأثیری در بازسازی زنجیره توسعه پروژههای آتی ندارد و در واقع، آیندهی تأمین مس را برای دهههای پیشرو به شدت با خطر مواجه میکند.
کاهش قیمت قراضه از ترکیه تا چین
بازار قراضه بسته به منطقه مورد بررسی از ابتدای ژوئن(سه هفته اخیر) شاهد کاهش یک تا 4 درصدی قیمتها بود. شدیدترین کاهش در ترکیه ثبت شد، در حالی که قیمتها در آلمان ثابت ماند.
بازار ترکیه به منبع اصلی فشار بر بازار جهانی قراضه تبدیل شد. پس از پایان تعطیلات عید قربان، فولادسازان ترک خریدهای فعال خود را از سر نگرفتند و با پیشبینی کاهش بیشتر قیمتها، رویکرد صبر و انتظار را در پیش گرفتند و این امر باعث تشدید جو نزولی در بازار شد.
عامل تعیینکننده، وخامت اوضاع بازار محصولات نهایی بود. تقاضای میلگرد به دلیل نرخهای بالای بهره، بحران نقدینگی و عدم قطعیت سیاسی همچنان ضعیف باقی ماند. در نتیجه، قیمت میلگرد به تدریج کاهش یافت و کارخانههای کوره قوس الکتریکی را مجبور کرد، فشار بیشتری بر تامینکنندگان قراضه وارد کنند. در کوتاهمدت، ریسک کاهش بیشتر قیمت همچنان بالاست.
بازار اروپا یکی از بازارهای باثبات بین سایر بازارهای اصلی بود. قیمت قراضه در آلمان بدون تغییر حدود ۳۱۲.۵ یورو در هر تن باقی ماند. در ایتالیا قیمتها حدود ۱.۴ درصد کاهش یافت و بازار تا حدودی ضعیفتر بود. فشار ناشی از قراضه ارزانتر ترکیه و تقاضای کم برای محصولات طویل، برخی از کارخانههای ایتالیایی را مجبور به کاهش قیمت خرید کرد.
با وجود کاهش قیمتها در ترکیه که همچنان مقصد اصلی صادرات برای تامینکنندگان اروپایی است، تعادل عرضه و تقاضای داخلی مانع از ورود قیمتها به یک روند نزولی پایدار شد. انتظار میرود، بازار اروپا تا پایان تابستان در وضعیت متعادل باقی بماند.
قیمتهای صادراتی قراضه در ساحل شرقی حدود ۱.۹ درصد کاهش یافت و به ۳۵۵.۵ دلار CFR رسید. بازار داخلی آمریکا همچنان از تقاضای مناسب فولادسازان برخوردار است. برخلاف ترکیه و چین، عملکرد پایدار کارخانههای فولاد نقش کلیدی داشت.
بیشترین فشار در بخش صادرات مشاهده شد. در ساحل غربی، تقاضای خریداران آسیایی به دلیل کاهش فصلی تولید و کاهش فعالیت در منطقه به طور قابل توجهی کاهش یافت. از آنجا که ضعف صادرات با تقاضای داخلی ثابت جبران خواهد شد، بنابراین پیشبینی میشود بازار آمریکا در کوتاهمدت بدون نوسان شدید باقی بماند.
قیمت قراضه داخلی از ابتدای این ماه ۱.۳ درصد و قیمت قراضه وارداتی ۱.۸ درصد کاهش یافت. برخلاف ترکیه که تقاضای ضعیف مشکل اصلی بود، بازار چین با عرضه بیش از حد و کاهش علاقه به منابع وارداتی مواجه شد. ورود قراضه به کارخانههای فولاد به تدریج افزایش یافت، در حالی که نیاز به خریدهای اضافی کاهش یافت.
تولیدکنندگان فولاد به فعالیت سودآور خود ادامه دادند، اما هیچ تمایلی به افزایش قیمت خرید نشان ندادند. این امر منجر به کاهش رقابت بین خریداران و کاهش جزئی قیمتها شد. در آینده نزدیک، بازار چین احتمالا تحت فشار باقی خواهد ماند.به هر حال استفاده از ظرفیت فولادسازی و وضعیت موجودی انبارها باید از کاهش قابل توجه قیمت جلوگیری کند.
مازاد 145 هزار تنی فلز روی
بر اساس دادههای اولیه ILZSG، بازار جهانی فلز روی تصفیهشده در چهار ماه نخست 2026 با مازاد 145 هزار تنی مواجه بود و موجودی گزارش شده 58 هزار تن افزایش یافت.
تولید جهانی معادن روی ۱.۱ درصد افزایش یافت. مهمترین دلایل این رشد شامل بهبود تولید در معدن آلژوسترل پرتغال از سهماهه چهارم ۲۰۲۵، افزایش تولید معدن کیپوشی در کنگو و همچنین افزایش تولید در برزیل، چین، مکزیک و روسیه بود.
بخشی از این رشد با کاهش تولید در پرو، سوئد و آمریکا جبران شد که ناشی از افت تولید در معادن بزرگی از جمله «آنتامینا»، «گارپنبرگ» و «رد داگ» بود.
تولید روی تصفیهشده جهان نیز در این مدت ۳.۵ درصد رشد کرد که مهمترین عامل آن افزایش قابل توجه تولید در چین بود. همچنین تولید روی تصفیهشده در برزیل، مکزیک، هند، کره جنوبی و کانادا افزایش یافت. شرکت Teck Resources در کانادا رشد قابل توجهی در تولید سهماهه نخست امسال گزارش کرد. در مقابل، تولید در ژاپن، قزاقستان و نروژ نسبت به مدت مشابه سال قبل کاهش یافت.
مصرف جهانی روی تصفیهشده ۱.۵ درصد افزایش یافت. رشد مصرف در اروپا، چین، هند، ترکیه و آمریکا تا حدودی با کاهش مصرف در ایران، کره جنوبی و امارات متحده عربی جبران شد.
واردات کنسانتره روی چین در این مدت ۱۶ درصد افزایش یافت و به ۹۵۴ هزار تن رسید. خالص واردات روی تصفیهشده چین ۳۵ هزار تن بود که نسبت به مدت مشابه سال ۲۰۲۵، ۸۶ هزار تن کاهش نشان میدهد.
معدن در آستانه تحولی بنیادین
تحلیلهای اخیر در حوزه صنایع استخراجی نشان میدهد که صنعت معدن در نقطه عطفی قرار گرفته است که در آن مفاهیم «پایداری» و «کربنزدایی» به اولویتهای نخست در دستور کار مدیران عامل شرکتهای معدنی تبدیل شده است.
بنابر نوشته مکینزی، گزارشها حاکی از آن است که برای دستیابی به اهداف اقلیمی جهانی و محدودسازی تغییرات دمایی به ۱.۵ درجه سانتیگراد تا سال ۲۰۵۰، صنایع معدنی ناچار به کاهش میزان انتشار مستقیم دیاکسید کربن (CO2) تا سطح صفر هستند.
نکته حایز اهمیت در این تحولات، توجیهپذیر بودن اقتصادی این گذار است. پیش بینی میشود راهکارهای حذف آلایندهها در دهه جاری میلادی، از نظر مالی بهصرفه شده و دو هدف حذف مستقیم آلایندهها از تجهیزات و فرآیندهای عملیاتی و پاکسازی زنجیره انرژی خریداری شده و جایگزینی با منابع تجدیدپذیر را پوشش میدهد.
بخش معدن سهمی ۲ تا ۳ درصدی در کل انتشار گاز دیاکسید کربن (CO2) در سطح جهان دارد و نقش بزرگی در کاهش این آلایندهها ایفا میکند. تا به امروز، تمرکز اصلی این صنعت بر تغییر در سبد داراییها (یعنی واگذاری و فروش معادن زغالسنگ) بوده است؛ با این حال، اکنون این صنعت با فشارهای فزایندهای از سوی نهادهای نظارتی، سرمایهگذاران و مشتریان برای کربنزدایی از «عملیات استخراج» مواجه است.
کارشناسان معتقدند این تغییر رویکرد، صنعت معدن را از مدل های سنتی به سمت «معدنکاری سبز و هوشمند» سوق میدهد تا علاوه بر حفظ محیط زیست، رقابتپذیری اقتصادی این صنعت در بازارهای جهانی تضمین شود.
موجودی سرب 48 هزار تن افزایش یافت
گروه مطالعات بینالمللی سرب و روی (ILZSG) دادههای اولیه مربوط به عرضه و تقاضای جهانی سرب و روی را در چهار ماه نخست سال 2026 منتشر کرد.
بر اساس این دادهها عرضه سرب تصفیهشده در جهان ۷۰۰۰ تن بیش از تقاضا بوده است. در همین دوره، کل موجودی گزارششده سرب ۴۸ هزار تن افزایش یافته است. تولید معادن سرب در جهان نسبت به مدت مشابه سال ۲۰۲۵ تقریبا بدون تغییر باقی ماند. افزایش تولید در پرتغال و ترکیه با کاهش تولید در چین، سوئد و ایالات متحده جبران شد.
تولید جهانی سرب تصفیه شده ۰.۶ درصد کاهش یافت. این کاهش ناشی از افت تولید در چین، مکزیک و کره جنوبی بود. در مقابل تولید در برزیل افزایش یافت که بخشی از آن به بهرهبرداری از ظرفیتهای جدید تولید ثانویه در سال گذشته مربوط میشود.
مصرف سرب فقط ۰.۱ درصد رشد کرد. افزایش مصرف در برزیل، اسپانیا و آمریکا با کاهش مصرف در آرژانتین، مکزیک، کره جنوبی، ترکیه و بریتانیا جبران شد. واردات کنسانتره سرب چین ۴.۷ درصد افزایش یافت و به ۴۱۲ هزار تن رسید. واردات سرب تصفیهشده چین به ۱۲۶ هزار تن رسید که نسبت به چهار ماه نخست پارسال، ۱۲۲ هزار تن افزایش نشان میدهد. هرچند بازار جهانی سرب در چهار ماه نخست ۲۰۲۶ تقریبا در وضعیت متعادلی قرار داشت، اما با مازاد اندک عرضه مواجه بود.
گادولینیوم؛ ستاره نوظهور عناصر نادر خاکی
در میانه سال 2026، استخراج «گادولینیوم» از یک فعالیت معدنی جانبی به یکی از حیاتیترین ارکان زنجیره تأمین جهانی تبدیل شده است. این عنصر که از خانواده لانتانیدها (عناصر نادر خاکی) است، اکنون به عنوان نیروی محرکه صنایع های-تک، دفاعی و انرژیهای تجدیدپذیر شناخته میشود.
گادولینیوم (Gadolinium) یک عنصر شیمیایی با نماد Gd بوده و عدد اتمی گادولینیوم 64 است که از گروه فلزات کمیاب خاکی است که عناصری با خواص شیمیایی و فیزیکی مشابه هستند. گادولینیوم به دلیل ویژگیهای منحصربهفرد مغناطیسی، لومینسانس (نورافشانی) و توانایی بالای جذب نوترون، جایگزینی در بسیاری از صنایع ندارد. این عنصر به ندرت به صورت خالص یافت میشود و معمولاً از کانیهایی نظیر «مونازیت» و «باستنزیت» که حاوی مجموعهای از عناصر نادر هستند، استخراج میگردد.
گزارشهای صنعتی نشان میدهد که اهمیت این عنصر در پنج حوزه حیاتی متبلور شده است:
- پزشکی و سلامت: استفاده گسترده به عنوان ماده حاجب (Contrast Agent) در اسکنهای MRI جهت تشخیص دقیق بیماریها.
- صنایع دفاعی: کاربرد حیاتی در سیستمهای سونار، رادار و همچنین راکتورهای هستهای به عنوان محافظ تشعشع.
- انرژیهای سبز: افزایش بازدهی توربینهای بادی و موتور خودروهای برقی (EV).
- الکترونیک پیشرفته: ارتقای عملکرد آهنرباهای دائمی و استفاده در نمایشگرهای LCD و سلولهای سوختی.
- زیرساختهای پایدار: پشتیبانی از شبکههای تأمین انرژی مقاوم و سازگار با محیط زیست.
تا پیش از این، استخراج گادولینیوم یک فعالیت تخصصی و محدود (Niche) محسوب میشد، اما با انفجار تقاضا در بخشهای دفاعی و انرژی، اکنون به بخشی جداییناپذیر از امنیت استراتژیک کشورها تبدیل شده است. کارشناسان پیشبینی میکنند که در سال ۲۰۲۶، تمرکز بر شیوههای استخراج پایدار و ایجاد شبکههای تأمین انعطافپذیر، اولویت اصلی شرکتهای معدنی بزرگ خواهد بود.
