دستاورد صنعت / دکتر حسین عبدهتبریزی، اقتصاددان، در پنل «تأمین مالی در شرایط پساجنگ» در همایش چشم انداز اقتصاد ایران 1405 با تأکید بر اینکه نظام مالی بهتنهایی قادر به خلق ثروت نیست، گفت: بانکها کارخانه تولید پول نیستند، بلکه وظیفه آنها تخصیص کارآمد سرمایه است. ایران در مقطع حساسی قرار دارد و تصمیمهای پیشرو میتواند مسیر آینده اقتصاد را تعیین کند. در چنین شرایطی باید میان ادامه روندی که میتواند خسارتها را افزایش دهد و مسیری که امکان مدیریت شرایط را فراهم کند، تصمیمگیری شود.
دکتر عبده با تفکیک میان «حجم اعتبار» و «ظرفیت اعتباری» گفت: افزایش حجم اعتبارات لزوماً به معنای افزایش توان اقتصاد برای تأمین مالی نیست و ممکن است تنها نتیجه تورم باشد، بدون آنکه ظرفیت واقعی نظام مالی افزایش پیدا کند. برای آنکه اقتصاد بتواند رشد پایدار را تجربه کند، لازم است بانکها از سرمایه کافی برخوردار باشند، زیرساختهای اعتباری و نظام اعتبارسنجی تقویت شود، شفافیت مالی افزایش یابد و بازار سرمایه نقش مؤثرتری در تأمین مالی ایفا کند. زمانی عمق نظام مالی افزایش مییابد که ابزارهای مالی متنوعتر شوند، نظام مالی کاراتر عمل کند و پساندازها به شکل مؤثرتری به سرمایهگذاری تبدیل شوند.
او تاکید کرد که رشد پایدار اعتبار، محصول اعتماد عمومی و رشد اقتصادی پایدار است و صرف افزایش اعتبارات، بدون توسعه بازار سرمایه و تعمیق نظام مالی، به افزایش ظرفیت اقتصاد منجر نخواهد شد. اگر تنها اعتبارات میان افراد و بنگاهها جابهجا شود، ظرفیت جدیدی در اقتصاد ایجاد نمیشود. افزایش ظرفیت اعتباری نیازمند رقابت بیشتر، بهبود حاکمیت شرکتی، تنوع ابزارهای مالی و ایجاد داراییهایی با جریان درآمدی قابل پیشبینی است.
او همچنین نقش بازار سرمایه را در این فرآیند مهم ارزیابی کرد و گفت: هیچ ابزار مالی بهتنهایی ثروت خلق نمیکند؛ ابزارهای مالی تنها منابع را به سمت سرمایهگذاری هدایت میکنند و ارزش آنها زمانی ایجاد میشود که به تخصیص صحیح سرمایه، کاهش هزینه تأمین مالی، مدیریت ریسک، افزایش نقدشوندگی، کشف قیمت و هدایت منابع به پروژههای مولد منجر شوند.
عبدهتبریزی تأکید کرد: بانکها کارخانه تولید پول نیستند؛ بلکه کارخانه تخصیص کارآمد سرمایه هستند. انتخاب ابزارهای مالی نمیتواند جایگزین حل مسائل بنیادی اقتصاد و کسبوکارها شود. ابتدا باید مشخص شود یک فعالیت اقتصادی از نظر اقتصادی توجیهپذیر است، سپس ابزار مناسب تأمین مالی برای آن انتخاب شود. نباید تصور کرد صرف استفاده از یک ابزار مالی با نرخ پایینتر، بهتنهایی برای یک بنگاه ارزش خلق میکند.
کیفیت ابزارهای مالی
عبدهتبریزی با بیان اینکه ابزارهای تأمین مالی تنها روش تجهیز منابع را بهینه میکنند، گفت: این ابزارها جایگزین کیفیت کسبوکار نیستند و نمیتوانند مشکلات اساسی یک پروژه را برطرف کنند. مهمتر از انتخاب ابزار، کیفیت پروژه و نحوه استفاده از منابع مالی است؛ زیرا اعتبار بر پایه توان بازپرداخت در آینده شکل میگیرد و اگر این بنیان وجود نداشته باشد، انتشار اوراق یا استفاده از سایر ابزارهای مالی نیز مسئله اصلی را حل نخواهد کرد.
این اقتصاددان با تأکید بر اینکه هدف اصلی نظام مالی باید افزایش ظرفیت اعتباری اقتصاد باشد، نه صرفاً افزایش حجم اعتبارات، گفت: بانکها و بازار سرمایه رقیب یکدیگر نیستند، بلکه نقش مکمل دارند و هر کدام باید متناسب با نوع پروژه، اندازه بنگاه و افق زمانی سرمایهگذاری مورد استفاده قرار گیرند. ظرفیت اعتباری اقتصاد و منابع مالی در دسترس محدود است و رقابت برای جذب منابع مالی اجتنابناپذیر است؛ در چنین شرایطی، تقویت شفافیت مالی و اعتماد عمومی از اقداماتی است که میتوان بدون هزینه انجام داد و زمینه را برای عبور از شرایط بحرانی فراهم کرد.
او گفت: در کوتاهمدت، بنگاهها ناچارند برای جذب منابع موجود رقابت کنند، اما در بلندمدت باید به سمت رشد پایدار حرکت کرد. به گفته وی، شرکتهای بزرگ معمولاً به سمت بازار سرمایه میروند، زیرا نیازهای مالی آنها از طریق نظام بانکی بهطور کامل قابل تأمین نیست و پروژههای بزرگتر به منابع بیشتر و دوره بازگشت سرمایه طولانیتری نیاز دارند.انتخاب ابزار تأمین مالی باید متناسب با هزینه واقعی تأمین منابع، میزان ریسک و ویژگیهای جریان نقدی هر کسبوکار باشد و برای این منظور نمیتوان یک نسخه واحد برای همه بنگاهها ارائه کرد.
