دستاورد صنعت / در دهمین سالگرد توافق پاریس، COP 30 باید ضمن جشن گرفتن پیشرفتها، کمبودها و شکافهای موجود در زمینه کاهش انتشار، سازگاری و تأمین مالی را نیز صادقانه بررسی کند.
کنفرانس کاپ 30 (COP 30) باید نقطهعطفی باشد برای افزایش سطح تعهد، تأمین مالی و اقدام جهانی در حالی که جهان دهسالگی «توافق پاریس» را جشن میگیرد.
سیاُمین کنفرانس اقلیمی سازمان ملل (COP 30) از ۱۰ تا ۲۱ نوامبر ۲۰۲۵،در شهر بلم، برزیل برگزار در حال برگزاری است و رهبران کشورها، مذاکرهکنندگان، سازمانهای مدنی، جوانان و جوامع علمی را در یکی از حساسترین لحظات دیپلماسی اقلیمی گرد هم آورده است. ده سال پس از تصویب توافق پاریس (۲۰۱۵)، اهمیت تصمیمهای جهانی بیش از هر زمان دیگر است؛ چرا که اکنون تمرکز نه تنها بر مذاکره برای تعهدات جدید و بسیج اقدامات جمعی، بلکه بر تحول در حاکمیت جهانی اقلیم برای افزایش ظرفیت اجرای تعهدات است.
انتظارات اصلی که از COP 30، وجود دارد در 5 مورد می توان خلاصه کرد:
۱. کشورها باید برنامههای اقلیمی جدید و بهروزشده ارائه دهند
بر اساس سازوکار «افزایش تدریجی تعهدات» (Ratchet-up Mechanism) در توافق پاریس، دولتها موظفاند به طور منظم برنامههای اقلیمی بلندپروازانهتری را منتشر کنند. سال ۲۰۲۵ آخرین مهلت برای دور جدید این برنامهها، یعنی «مشارکتهای تعیینشده ملی» (NDCs)، است. در اجلاس اقلیمی سازمان ملل در سال ۲۰۲۰، نزدیک به ۱۰۰ کشور (نماینده حدود دوسومِ انتشار جهانی گازهای گلخانهای) قول دادند که پیش از COP 30 NDCهای بلندپروازانهتری ارائه دهند؛ اما هنوز بسیاری از کشورها باید به این جریان بپیوندند.
کاپ 30 باید نقطه بسیج نهایی برای بهروزرسانی جامع و کلنگر برنامههای ملی باشد؛ تمرکز این برنامهها باید نه فقط بر کاهش انتشار، بلکه بر سازگاری با اقلیم، تأمین مالی اهداف اقلیمی و جبران خسارتها نیز قرار گیرد. نکته کلیدی آن است که اگر NDCهای جدید به اندازه کافی بلندپروازانه نباشند، کنفرانس باید سازوکاری جمعی پس از COP 30 برای رفع کمبود این بلندپروازیها تعیین کند تا مکانیزم افزایش تدریجی همچنان مؤثر باقی بماند.
۲. تلاشهای جهانی برای سازگاری با اقلیم وارد مرحله اجرا میشوند
کنفرانس کاپ 30 تمرکز ویژهای بر موضوع «سازگاری» خواهد داشت. هرچند کشورها موظفاند «برنامههای ملی سازگاری» (NAPs) را تدوین کنند، دسترسی به منابع مالی و اجرای آنها هنوز محدود است و بسیاری دولتها با مشکل تأمین بودجه مواجهاند. نشست بلم باید نقطه گذار از مرحله برنامهریزی به اجرای واقعی باشد.
یکی از محورهای تعیینکننده در دستور کار کاپ 30، «هدف جهانی سازگاری» (Global Goal on Adaptation – GGA) است. این چارچوب، مسیر پیشرفت جهانی در زمینه سازگاری را مشخص میکند و هدفش ارائه مبنایی روشنتر برای برنامهریزی و پاسخگویی کشورهاست، اما هنوز نیاز است ملموستر شود تا در عمل راهگشای اجرا باشد. کشورهای عضو در تلاشاند این هدف را از طریق چارچوب شاخصها و راهنمای مربوطه اجرایی کنند تا بتوانند میزان ظرفیت سازگاری، انعطافپذیری و کاهش آسیبپذیری را ارزیابی نمایند. این چارچوب شاخصها میتواند ساختار منسجمتری برای هماهنگی میان برنامههای ملی سازگاری، جذب منابع مالی و تقویت دادهها و ظرفیت جوامع آسیبپذیر فراهم کند.
۳. تأمین مالی اقلیم باید گسترش یابد و ساختار آن متحول شود
کاپ 30 آزمونی جدی خواهد بود برای سنجش میزان عدالت و دسترسیپذیری سرمایهگذاری جهانی در اقلیم. در COP 29، چارچوب «هدف کمی جدید جمعی» (NCQG) ایجاد شد، اما اکنون باید این هدف در سازوکار اجرا و شفافیت توافق پاریس نهادینه گردد. سطح کنونی تعهدات مالی کشورهای توسعهیافته، هنوز بسیار پایینتر از رقم تقریبی ۱.۳ تریلیون دلار مورد نیاز برای اقدامات اقلیمی در کشورهای درحالتوسعه است.
به همین دلیل، ریاستهای فعلی و پیشین COP مأمور تهیه نقشه راهی برای رسیدن به این عدد هستند. گرچه این نقشه راه مورد مذاکره مستقیم قرار نخواهد گرفت، COP 30 باید مجموعهای از اقدامات پیگیری مشخص را تعیین کند. تحقق این هدف نیازمند تعهد جدی از سوی ابتکارات، نهادهای مالی و سرمایهگذاران جهانی است و بخشی از آن باید بر اصلاح مؤسسات مالی بینالمللی (IFI) با محوریت اقلیم متمرکز شود.
۴. صندوق «خسارت و زیان اقلیمی» از مرحله طراحی به مرحله اجرا میرسد
انتظار میرود کاپ 30 گام مهمی برای «صندوق جبران خسارت و زیان ناشی از تغییرات اقلیمی» (FRLD) باشد؛ صندوقی که اکنون وارد مرحله اجرایی میشود. پس از تأسیس رسمی، کشورها میتوانند برای دریافت بودجه جهت جبران خسارتهای ناشی از تغییر اقلیم اقدام کنند.
در COP 30 نخستین فراخوان رسمی این صندوق برای دریافت پیشنهادات تأمین مالی منتشر میشود و حدود ۲۵۰ میلیون دلار برای پروژههایی که از جوامع آسیبدیده حمایت میکنند اختصاص مییابد. همچنین کشورهای عضو و ذینفعان درباره نحوه عملکرد صندوق و هماهنگی آن با سازوکارهای موجود مانند «مکانیسم بینالمللی ورشو» و «شبکه سانتیاگو» گفتگو خواهند کرد تا از تکرار و پراکندگی منابع جلوگیری شود و ارزیابی نیازها به شکل دقیقتری انجام پذیرد.
۵. ده سال از توافق پاریس: گذار از تعهدات بر روی کاغذ به اجرای واقعی
در دهمین سالگرد توافق پاریس، کاپ ۳۰ باید ضمن جشن گرفتن پیشرفتها، کمبودها و شکافهای موجود در زمینه کاهش انتشار، سازگاری و تأمین مالی را نیز صادقانه بررسی کند.
این کنفرانس باید سازوکارهای توافق پاریس و اقدام چندجانبه اقلیمی را حفظ کرده و جهتگیری سیاستها را از «تصویب قوانین» به سوی «اجرای عملی» تغییر دهد. برای این کار دو اقدام کلیدی ضروری است:
۱) ایجاد ظرفیت در تمام سطوح اجتماعی و نهادی،
۲) توانمندسازی جوامع محلی و نهادهای بومی از طریق مشارکت فعال در اجلاس جهانی اقلیم.
ترکیب برنامه «دستور کار اقدام» با روند COP و تمرکز بر پیگیریهای واقعی میتواند اجرای وعدهها را از حد گفتار به مرحله عمل ارتقا دهد.
